TÜRKİYE'DE KAMU SPOTU REKLAMLARINDA KULLANILAN ANA TEMALARIN TARİHSEL OLARAK BELİRLENMESİ VE KARŞILAŞTIRILMASI

Abstract

Bireylerin bilgilendirilmesi, eğitilmesi ve yönlendirilmesinde etkili olan kamu spotu reklamları, kısa süreli görsel ve işitsel formlar olarak tanımlanabilir. Kamu yararı temelleri üzerine oturtulan bu yayınlara, dünya ülkelerinde de zaman zaman rastlanmaktadır. Özellikle kar amacı gütmeyen kurumlarca hazırlanan kamu spotu reklamları çeşitli temalarda hazırlanmaktadır. Bu temalar arasında toplumda var olan sorunlara dikkat çekmek, çeşitli konularda bilgi verip uyarılarda bulunmak, toplumu olumsuz davranışlardan korumak, olumlu davranışları ise teşvik etme gibi pek çok konuda bulunmaktadır. Bu çalışma Türkiye'de kamu spotu reklamlarında kullanılan ana temaların tarihsel olarak belirlenip, karşılaştırmalarının yapılmasını amaçlamaktadır. Kamu spotu reklamlarını etkin bir şekilde çözümleyebilmek için nicel ve nitel çözümlemenin bir arada kullanılabildiği içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan veriler, 1980 ile 31 Mart 2023 tarihleri arasında Radyo ve Televizyon Üst Kurul tarafından yayın onayı almış kamu spotu reklamlarından oluşmaktadır. Bu verilere RTÜK'ün arşiv kayıtlarından, kurum/kuruluşlarının resmi sitelerinden, Youtube ve Google'dan ulaşılmıştır. 1.564 adet kamu spotu reklamın arasından orantılı tabakalı örneklem tekniği kullanılarak seçilen 250 adet kamu spotu reklamı analiz edilmiştir. Çalışma on araştırma sorusu etrafında çözümlenmiştir. Bu sorular kapsamında; kamu spotu reklamlarının ana temaları, yıllara göre dağılımları, düzenleyen kurum/kuruluşların dağılımları, kullanılan öğeleri, kullanılan filmin türleri, kullanılan müzik türleri, kullanılan dış sesin türleri, ana karakterlerin seçimi, ana mekân seçimi ve ne kadar süreden oluştukları belirlenmiştir. Sonuç olarak Türkiye'de yayınlanan kamu spotu reklamları göstermektedir ki devletin her kurumu ve STK'ler, toplumda oluşan sorunların çözümünde kamu spotu reklamları ile toplumu bilgilendirmekte, farkındalık oluşturmakta ve gerekli ikaz ve uyarı yapmaktadır. Bu nedenle bu çalışma Türkiye'de hazırlanan kamu spotu reklamlarının zenginliğini ve işlevselliğini gözler önüne sermesi bakımından önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Kamu spotu reklamları, kamu yararı, tema.

Public service announcements, which are effective in informing, educating and guiding individuals, can be defined as short-term visual and audio forms. These publications, which are based on public interest, are occasionally seen in countries around the world. Public service announcements, especially prepared by non-profit institutions, are prepared on various themes. These themes include many topics such as drawing attention to the problems existing in society, providing information and warnings on various issues, protecting the society from negative behaviors, and encouraging positive behaviors. This study aims to historically determine and compare the main themes used in public service announcements in Turkey. In order to analyze public service announcements effectively, the content analysis technique, in which quantitative and qualitative analysis can be used together, was used. The data used in the research consists of public service announcements that received broadcast approval by the Radio and Television Supreme Council between 1980 and March 31, 2023. These data were accessed from RTÜK's archive records, official websites of institutions/organizations, YouTube and Google. Among 1,564 public service announcements, 250 public service advertisements selected using the proportional stratified sampling technique were analyzed. The study was analyzed around ten research questions. Within the scope of these questions; The main themes of the public service announcements, their distribution according to years, the distribution of the organizing institutions/organizations, the elements used, the types of films used, the types of music used, the types of voice-overs used, the selection of the main characters, the selection of the main location and how long they last were determined. As a result, the public service advertisements broadcast in Turkey show that every institution of the state and NGOs inform the society, raise awareness and give the necessary warnings and warnings with public service advertisements in solving the problems occurring in society. For this reason, this study is important in terms of revealing the richness and functionality of public service announcements prepared in Turkey. Key Words: Public service announcements, public interest, theme.