TÜRK EDEBİYATINDA Mİ’RÂCİYYE GELENEĞİ VE HARPUTLU RAHMÎ’NİN BEYÂN-I Mİ’RÂC BAŞLIKLI MANZUMESİ

Abstract

Harput, Osmanlı topraklarının önemli kültür merkezlerinden biridir. Bu kültür merkezinde, Türk kültür tarihi açısından önemli bir yere sahip olan ve her biri bir değer olan birçok âlim, şair ve edip yetişmiştir. Bu değerlerden biri de şair Rahmî’dir. Daha çok Harputlu ön ismi ile tanınan Rahmî, on dokuzuncu asrın başlarında Harput’ta doğmuş, Harput’un kültür atmosferi içinde yetişmiş, klasik Türk edebiyatı geleneği içinde bir divan teşkil edecek ölçüde şiirler kaleme almış, başta Hacı Hayrî Bey olmak üzere kendinden sonra yetişmiş birçok Harputlu şair üzerinde etkili olmuş önemli bir şahsiyettir. Klasik şiir estetiği içinde şiirler kaleme alan Harputlu Rahmî’nin Dîvânı’nda kaside, kıt’a, terci-i bent, müstezat, gazel gibi nazım şekilleriyle yazılmış birçok şiir bulunmaktadır. Bu şiirlerden biri de Allah’ın emriyle Peygamber Efendimiz’in ruhen ve bedenen, Mekke’deki Mescid-i Haram’dan Kudüs’teki Mescid-i Aksa’ya kadar yapmış olduğu gece yolculuğu ve oradan da bir mi’râcla yedi kat göklere yükselmesi olaylarını anlatan “Beyân-ı mîr?c” başlıklı mi’râciyye türü manzumesidir. Bu çalışmada, mi’râc kavramı hakkında bilgi verildikten sonra Arap, Fars ve Türk edebiyatlarında mi’râc hadisesine kısaca değinildi. Daha sonra mi’râciyyelerde işlenen motifler ve Harputlu Rahmî Dîv?nı’nda yer alan “Beyân-ı mîrâc” başlıklı manzumenin şekil ve içeriği hakkında bilgiler verildi; manzumede işlenen mi’râc motifleri anlatıldı. Makalenin sonunda, çalışma değerlendirilip bir sonuçla özetlendi.

Harput was one of the important civic centers of Ottoman land. Lots of scholars, poets and litterateurs trained in this civic center, each one is valuable and has an important place in Turkish cultural history. Rahmi is one of these merits. Mostly known as with his forename Harputlu, Rahmi, born in Harput in the begining of 19th century, raised in cultural atmosphere of Harput, written poems that could constitute a divan in classical Türkish literature and an important personality who effected lots of poets from Harput that raised after him foremost Hacı Hayri Bey.Harputlu Rahmi written poems in classical poem structure, in his Divan there are lots of poems written in different variety like kaside, kıt’a, terci-i bent, müstezat and gazel. One of these poems is a mi’râciyye named “bey?n-ı mîr?c” that tells about events in Prophet Muhammed's physical and spiritual night trip from Mescid-i Haram in Mecca to Mescid-i Aksa in Jerusalem, and to seven levels of Heaven with a mi’râc, with the command of Allah. In this study, after giving the literal meaning of mi’râc, mi’râc in Arab, Fars and Turkish literature and short information about motifs in mi’râciyye, information about form and context of poem named “bey?n-ı mîr?c” is given that appear in Harputlu Rahmi Divan, and mi’râc motifs in this poem are told. At last, the study is evaluated and summarized with a conclusion.