Hasta odalarında gün ışığı ile yapay aydınlatmanın entegrasyonu: Fırat Üniversitesi hastanesi örneği

Abstract

Sağlık hizmeti ortamı, hastanın iyileşmesini, konforunu ve refahını önemli ölçüde etkiler. Tasarım, düzen ve aydınlatma gibi faktörler, iyileşmeye ve stres azaltmaya elverişli ortamlar yaratarak hasta sonuçlarını etkiler. Hastanelerin temel altyapısı olan hasta odaları, yalnızca tedavi için değil aynı zamanda dinlenme ve iyileşme için de önemlidir. Uygun şekilde tasarlanmış odalar iyileşmeyi teşvik edebilir, hasta memnuniyetini artırabilir ve stresi azaltabilir. Türkiye'de, Sağlık Bakanlığı tarafından yönetilen kamu hastaneleri, toplamda yaklaşık 163.000 yatak sunan sağlık tesislerinin çoğunluğunu oluşturmaktadır ve ülkenin erişilebilir sağlık hizmetlerine olan bağlılığını vurgulamaktadır. Hastaneler 7/24 çalışmakta ve bu da özellikle aydınlatma, ısıtma, havalandırma ve klima sistemlerinde önemli miktarda enerji tüketimine yol açmaktadır. Küresel olarak hastaneler, kamu sektöründeki en büyük enerji tüketicileri arasındadır ve maliyetleri düşürmek, sürdürülebilirliği teşvik etmek için verimli enerji yönetimi stratejileri gerektirmektedir. Türkiye'deki kamu hastaneleri, Elazığ'daki Fırat Üniversitesi Hastanesi de dahil olmak üzere, benzer enerji zorluklarıyla karşı karşıyadır ve bu da operasyonel verimliliği sağlamak için sürdürülebilir aydınlatma çözümlerine odaklanmayı gerektirir. Hasta odalarındaki aydınlatma, fizyolojik tepkileri, ruh halini ve uyku kalitesini etkilediği ve nihayetinde iyileşmeyi etkilediği için özellikle kritiktir. Günümüz tasarım yaklaşımında doğal ışığın önemi artmış; bu durum gün ışığının aydınlatma tasarımındaki rolünü daha da kritik hale getirmiştir. Özellikle sağlık yapılarında doğal ışığın fizyolojik ve psikolojik etkileri nedeniyle, hasta odalarında gün ışığı kullanımının bilinçli biçimde planlanması gerekmektedir. Etkili bir aydınlatma tasarımı, doğal ışığın hasta konforunu artırabileceğini, stres düzeyini azaltabileceğini ve iyileşme sürecine olumlu katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Ancak, mimari kısıtlamalar, enerji talepleri ve dış çevresel faktörler nedeniyle bu dengeyi sağlamak zordur. Bu çalışma, hasta odalarındaki aydınlatma koşullarını analiz etmek amacıyla Elazığ'daki Fırat Hastanesi'ni bir vaka çalışması olarak incelemektedir. DIALux Evo 13 yazılımı kullanılarak gün ışığı ve yapay aydınlatmanın entegrasyonu değerlendirilmiş, hasta konforunu ve iyileşme sürecini desteklemek için optimize edilmiş aydınlatma dağılımına yönelik öneriler geliştirilmiştir. Elde edilen bulgular, hasta odalarındaki aydınlatma performansının oda yönelimi, zaman, mevsimsel değişimler ve kullanılan aydınlatma sistemi türüne bağlı olarak değiştiğini, güney cepheli odaların daha yüksek gün ışığı düzeyleri sunduğunu, kuzey cepheli odalarda ise işlevsel gereksinimlerin karşılanabilmesi için yapay aydınlatma desteğine daha fazla ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, gün ışığı ile yapay aydınlatmanın birlikte kullanıldığı senaryoların görsel konforu artırdığı ve enerji tüketimini azalttığı belirlenmiş olup, bu bulgular Türkiye'de sürdürülebilir, enerji açısından verimli ve kontrollü sağlık hizmeti ortamlarının tasarlanmasına yönelik pratik ve uygulanabilir içgörüler sunmaktadır.The healthcare environment significantly affects patients' recovery, comfort, and overall well-being. Factors such as design, layout, and lighting influence patient outcomes by creating environments that support healing and reduce stress. Patient rooms, which constitute the core infrastructure of hospitals, are important not only for treatment but also for rest and recovery. Well-designed patient rooms can promote healing, enhance patient satisfaction, and reduce stress. In Türkiye, public hospitals managed by the Ministry of Health represent the majority of healthcare facilities, providing approximately 163,000 beds in total and highlighting the country's commitment to accessible healthcare services. Hospitals operate 24/7, resulting in substantial energy consumption, particularly for lighting, heating, ventilation, and air-conditioning systems. Globally, hospitals are among the largest energy consumers in the public sector, necessitating efficient energy management strategies to reduce costs and promote sustainability. Public hospitals in Türkiye, including Fırat University Hospital in Elazığ, face similar energy challenges, underscoring the need to focus on sustainable lighting solutions to ensure operational efficiency. Lighting in patient rooms is particularly critical, as it influences physiological responses, mood, and sleep quality, ultimately affecting the healing process. In contemporary design approaches, the importance of natural light has increased significantly; consequently, its role in lighting design has become even more critical. Particularly in healthcare facilities, due to its physiological and psychological effects, the conscious planning of daylight use in patient rooms is essential. Effective lighting design demonstrates that natural light can enhance patient comfort, reduce stress levels, and positively contribute to the healing process. However, achieving this balance is challenging due to architectural constraints, energy demands, and external environmental factors. This study examines Fırat Hospital in Elazığ as a case study to analyze lighting conditions in patient rooms. Using DIALux Evo 13 software, the integration of daylight and artificial lighting was evaluated, and recommendations were developed for optimized lighting distribution to support patient comfort and the healing process. The findings reveal that lighting performance in patient rooms varies according to room orientation, time, seasonal changes, and the type of lighting system used. South-facing rooms provide higher daylight levels, whereas north-facing rooms require greater artificial lighting support to meet functional requirements. Additionally, scenarios combining daylight and artificial lighting were found to improve visual comfort and reduce energy consumption, offering practical and applicable insights for the design of sustainable, energy-efficient, and controlled healthcare environments in Türkiye.