TOPLUMSAL BİR PROTESTO: YENİ DİNÎ HAREKETLER

Abstract

Başta ABD ve Batı ülkelerinde olmak üzere hemen hemen bütün toplumlarda yeni dinî hareketler, gün geçtikçe hızlı artışları ile dikkat çekmektedir. Yeni dinî hareketler, kökenlerine, tekli veya çiftli olmalarına ve dünyaya bakışlarına göre tasnif edilmişlerdir. E. Durkheim’in işaret ettiği gibi bir sosyal olayın nedeni bir başka sosyal olaydır. Toplumsal bir protesto hareketi olarak yeni dinî hareketlerin de tezahüründe sosyal, kültürel, dinsel, ekonomik vb. gibi birçok etkenden söz edilebilir. Sekülarizm, modernizm, postmodernizm, laisizm, ekonomi, küreselleşme, sosyal değişme, dinî bilgi yetersizliği vb. yeni dinî hareketlerle doğrudan ilişkili olan başat kavramlardır. Farklı bir söyleyişle bu olgularla yeni dinî hareketlerin ortaya çıkışı arasında son derece girift ve karmaşık bir nedensellik ilişkisi vardır. Bu ilişkilerin karşılıklı etkileşim prensibi içerisinde cereyan ettiği de göz önüne alındığında mevzunun son derce kapsamlı olduğu ve bu yönüyle araştırmanın sınırlarını zorladığı anlaşılmaktadır. Bundan ötürü çalışmamızda adı geçen faktörlerden sadece bir kaçına işaret edilerek dikkat çekilmiştir. Bunlar arasında modernizm, postmodernizm, sekülarizm, küreselleşme, dışlayıcılık, kapsayıcılık, dinî çoğulculuk, sosyal değişme, mahrumiyet duygusu, laiklik, ekonomi, dine ilgisizlik ve dinî bilgi eksikliği vb. faktörler üzerinde durulmuş ve gerekli tartışmalar yapılmıştır.