FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN FEN BİLİMLERİ ÖĞRETİM PROGRAMLARINDA YER ALAN ASTRONOMİ KONUSU İLE İLGİLİ ARAÇ GEREÇLERİ KULLANMA YETERLİLİKLERİNE İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ

Abstract

Öğretim programlarının en önemli uygulayıcıları olan öğretmenlerin kullandıkları yöntem, teknik ve öğretim araçları, öğrencilerde kalıcı ve anlamlı öğrenmenin gerçekleşmesinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu doğrultuda bu çalışmanın amacı, fen bilimleri öğretmenlerinin öğretim programlarında yer alan astronomi konularının öğretiminde kullandıkları araç ve gereçlere ilişkin yeterliliklerine yönelik görüşlerini belirlemektir. Ayrıca öğretmenlerin bu araç ve gereçleri kullanım süreçleri, karşılaştıkları sınırlılıklar ve bu alandaki gereksinimlerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu kapsamda astronomi öğretiminin niteliğinin artırılmasına yönelik öneriler geliştirilmesi hedeflenmiştir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde Olgubilim (fenomenoloji) desenine uygun olarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örneklemesi tekniği kullanılarak belirlenen toplam 42 fen bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Farklı sosyo-ekonomik düzeylere sahip altı bölgeden yedişer okul seçilmiş ve bu okullarda görev yapan öğretmenler; cinsiyet, yaş, öğrenim durumu, mezun olunan üniversite ve bölüm ile mesleki deneyim gibi demografik özellikler dikkate alınarak araştırmaya dâhil edilmiştir. Veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiş, elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular; astronomi içeriğinin yeterliliğine ilişkin görüşler, öğretim sürecinde kullanılan yöntem ve materyaller, teknoloji ve dijital araçların etkisi ile karşılaşılan zorluklar ve gereksinimler olmak üzere dört ana tema altında toplanmıştır. Bulgular, öğretmenlerin astronomi konularının öğretiminde içeriğin kapsam ve derinlik açısından sınırlı olduğunu düşündüklerini ve özellikle soyut kavramların öğrenciler tarafından anlaşılmasında güçlükler yaşandığını ortaya koymaktadır. Öğretim sürecinde ağırlıklı olarak anlatım ve soru-cevap yöntemlerinin kullanıldığı, simülasyon, model, drama ve tartışma gibi öğrenci merkezli yöntem ve materyallerin ise öğrenmeyi destekleyici bir rol üstlendiği belirlenmiştir. Teknoloji ve dijital araçların öğrenmeyi somutlaştırma ve öğrencilerin ilgisini artırmada etkili olduğu ifade edilmekle birlikte, teknolojik altyapı ve materyal yetersizliklerinin bu araçların kullanımını sınırlandırdığı görülmüştür. Ayrıca ders sürelerinin sınırlılığı, materyal eksikliği ve uygulamaya yönelik hizmet içi eğitim ihtiyacı, öğretmenlerin en sık dile getirdiği zorluk ve gereksinimler arasında yer almıştır. Sonuç olarak, astronomi öğretiminin etkililiğinin artırılabilmesi için öğretim programlarının güçlendirilmesi, öğretmenlere uygulamaya dayalı hizmet içi eğitimlerin sunulması, okul ortamlarında materyal ve teknolojik altyapının desteklenmesi ve öğrenci merkezli öğretim ortamlarının yaygınlaştırılması gerektiği ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Astronomi, Fen bilimleri öğretim programı, Öğretmen yeterlilikleri, Uzay bilimi.The methods, techniques, and teaching tools used by teachers, who are the most important implementers of curricula, play a decisive role in achieving lasting and meaningful learning in students. Accordingly, the aim of this study is to determine the opinions of science teachers regarding their competence in using tools and materials in teaching astronomy topics included in the curriculum. Furthermore, it aims to reveal the teachers' processes of using these tools and materials, the limitations they encounter, and their needs in this area. In this context, it is aimed to develop suggestions for improving the quality of astronomy teaching. The research was conducted in accordance with the phenomenological design within the framework of a qualitative research approach. The study group consists of a total of 42 science teachers selected using the maximum diversity sampling technique, one of the purposeful sampling methods. Seven schools were selected from six regions with different socio-economic levels, and the teachers working in these schools were included in the research considering demographic characteristics such as gender, age, educational status, university and department graduated from, and professional experience. In the data collection process, face-to-face interviews were conducted using a semi-structured interview form, and the obtained data were analyzed using thematic analysis. The findings obtained from the research are as follows: Opinions regarding the adequacy of astronomy content, methods and materials used in the teaching process, and challenges and needs encountered due to the impact of technology and digital tools were grouped under four main themes. The findings reveal that teachers believe the content of astronomy topics is limited in terms of scope and depth, and that students experience difficulties in understanding abstract concepts in particular. It was determined that lecture and question-and-answer methods were predominantly used in the teaching process, while student-centered methods and materials such as simulation, models, drama, and discussion played a supportive role in learning. While it was stated that technology and digital tools were effective in making learning concrete and increasing student interest, it was observed that the inadequacy of technological infrastructure and materials limited the use of these tools. In addition, limited lesson time, lack of materials, and the need for in-service training on practical application were among the most frequently expressed challenges and needs of the teachers. In conclusion, it was revealed that in order to increase the effectiveness of astronomy teaching, it is necessary to strengthen the curricula, provide application-based in-service training for teachers, support material and technological infrastructure in school environments, and widespread student-centered learning environments. Keywords: Astronomy, Science curriculum, Teacher competencies, Space science.