Kıraat İlminde Hemze İle İlgili Bazı Vecihlerin İncelenmesi

Abstract

Bu çalışmada hemze konusu ele alınarak bu harfin kıraat ilmindeki yeri incelenmiştir. Hemzenin Arapalfabesinde müstakil bir harf sayılıp sayılmayacağı, mahreçleri ve sıfatları konusunda ihtilaf olduğu gibiokunuşu konusunda da kıraat âlimleri arasında farklı görüşler vardır. Bu kıraat ihtilaflarının bir kısmıhemzenin cümledeki konumuna göre oluşmaktadır. Nitekim aynı kelimenin başında iki hemzenin yanyana gelmesi, birinin sonunda ikincisinin başında olmak üzere iki ayrı kelimede olması ve aynı kelimedetek başına bulunması yönüyle hemze konum itibariyle farklı kıraatlerle okunmuştur. Hemze ile ilgili bukıraat vecihleri tahkîk, teshîl, ibdâl şeklinde kendisine has terimlerle ifade edilmiştir. Fonetik farklılıklar(usûl) kategorisinde yer alan ve çoğunlukla âyetin anlamına etki etmeyen hemze ile ilgili bu okuyuşfarklılıkları sadece kıraat kaynaklarında değil ilk dönemden günümüze kadar olan birçok tefsirkaynaklarında da yer almıştır. Bu bağlamda çalışmada zikredilen vecihler tefsir ve kıraat alanıyla ilgilikaynaklarda incelenmiş ve ilim ehlinin hemze ile ilgili okuyuş farklılıklarına yaklaşımı tespit edilmeyeçalışılmıştır.