Yunus Emre’nin Eserlerinde Seslenme İfadeleri

Abstract

Seslenmeler; dikkati çekme, uyarma, saygı, sevgi ve heyecan belirtme\rgibi amaçlarla kullanılan dil ögeleridir. Göndericiden alıcıya\ryöneltilmek istenen duyguları ifade etmek ve iletişimi başlatmak için\rseslenmelerden yararlanılır. Yazılı ve sözlü dilin vazgeçilmez ögesi olan\rseslenmeler edebî eserlerde de sıkça kullanılmaktadır. Makalede Türk\rdili ve edebiyatına, Türk kültür dünyasına damgasını vurmuş\rsanatçılardan biri olan Yunus Emre’nin eserlerinde kullandığı seslenme\rifadelerine yer verilmiştir. Sanatçının Dîvân’ı ve Risâletü’n Nushiyye\radlı eserleri taranmış, tespit edilen seslenme ifadeleri, hitap edilen\rvarlığa göre gruplandırılmıştır. Taramalar sonunda birbirinden farklı\r100’e yakın seslenme ifadesi tespit edilmiştir. Yûnus Emre Dîvânı ve\rRisâletü’n-Nushiyye’de kullanılmış olan seslenme ifadeleri “Allah’a\rYönelik Seslenmeler”, “Canlı Varlıklara Yönelik Seslenmeler”, “Cansız\rVarlıklara Yönelik Seslenmeler”, “Şairin Kendisine Yönelik\rSeslenmeler” olmak üzere seslenilen varlık temel alınmak suretiyle ana\rbaşlıklar ve ana başlıklara bağlı alt başlıklar halinde sınıflandırılmıştır.\rSeslenme ifadelerinin kullanım amacı ve yapısı örnek dizelerle\raçıklanmış; sanatçının dili kullanmadaki ustalığını ve becerisini\rgöstermedeki etkisi üzerinde durulmuş; ayrıca din, tasavvuf, ölüm,\rebediyet, dünya hayatı, ahiret gibi konularda şairin fikirlerine ışık\rtutmada bu ifadelerin araç olarak kullanıldığı belirlenmiştir. Bu dil\rkalıpları aracılığıyla Yunus Emre’nin dili kullanma biçimi, duygu ve\rdüşünce dünyasına ait kodlar çözülmeye çalışılmıştır. Çalışmanın\rsonunda Yunus Emre’nin dil, edebiyat ve kültür ögeleri bakımından ilgi\rçekici ve zengin bir malzemeyle dolu olan bu eserlerin seslenme\rifadeleri bakımından da çeşitlilik arz ettiği görülmüştür.