OSMANLI ÜTOPYALARINDA FELSEFE

Abstract

Bu çalışma Osmanlı döneminde yazılmış olan ütopya türü eserleri felsefe açısından incelemektedir. Giriş bölümünde; çalışmanın konusu, kaynakları ve yöntemi açıklanmıştır. "Konunun arka planı" başlıklı birinci bölümde ütopya türü eserler, ütopyaya yakın edebî türler, ütopya-felsefe ilişkisi ve Osmanlıda felsefenin varlığı araştırılmıştır. "Osmanlı dönemi ütopyaları" başlıklı ikinci bölümde şu yedi ütopya incelenmiştir; Ziya Paşa'ya ait Rüya (1869), Namık Kemal'e ait Rüya (1874), İsmail Gaspıralı'ya ait Darü'r-rahat Müslümanları (1887), Hüseyin Cahit Yalçın'a ait Hayat-ı Muhayyel (1898), İsmail Hakkı Kılıçoğlu'na ait Pek Uyanık Bir Uyku (1913), Hasan Ruşenî Barkın'a ait Ruşenî'nin Rüyası (1915/1916) ve Molla Davutzade Mustafa Nazım Erzurumî'ye ait Rüyada Terakki ve Medeniyyet-i İslamiyyeyi Ru'yet (1915/1916). Bu inceleme sırasında; yazarlar ve eserler hakkında genel bilgiler verilmiş, eserlerin felsefeyi ilgilendiren önermeleri listelenmiş, bu önermeler (gerçekleşme, haklılık ve faydalılık açılarından) değerlendirilmiş, eserlerin ütopya olup olmadıkları açıklanmış ve ana fikirleri özetlenmiştir. Sonuç bölümünde bu yedi eser önemli noktalarıyla karşılaştırılmış ve genel bir değerlendirme yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: ütopya, tanzimat, siyaset, devlet, rüya.

This study examines the type of utopia works written in the Ottoman period in terms of philosophy. In the introduction part; the subject, sources and method of the study were explained. In the first chapter titled "The background of the subject"; utopia-type works, literary genres close to utopia, the relationship between utopia-philosophy and the existence of philosophy in the Ottoman Empire were investigated. In the second chapter, titled "Utopias of the Ottoman period", the following seven utopias were examined; Dream (1869) by Ziya Paşa, Dream (1874) by Namık Kemal, The Land of Comfort Muslims (1887) by İsmail Gaspıralı, Imagined Life (1898) by Hüseyin Cahit Yalçın, A Very Awake Sleep (1913) by İsmail Hakkı Kılıçoğlu, Rûşeni's Dream (1915/1916) by Hasan Ruşenî Barkın and Progress in Dream and View Islamic Civilization (1915/1916) by Molla Davutzade Mustafa Nazım Erzurumî. During this review; general information about the authors and works were given, the propositions of the works concerning philosophy were listed, these propositions were evaluated (in terms of realization, justification and usefulness), it was explained whether the work is utopia or not, and its main ideas were summarized. In the conclusion, these seven works were compared with their important points and a general evaluation was made. Keywords: utopia, reorganization, politics, state, dream.