FARABİ FELSEFESİNDE ESKİ TÜRK DÜŞÜNCESİNİN İZLERİ

Abstract

Orta çağda miladi IX-X yy. da yaşamış olan Ebu Nasr Muhammed b. Muhammed b. Tarhan b. Uzluğ el-Farabi et-Türkî, Türkistan'ın Farab şehrinde doğmuştur. İlim dünyasında hem çağdaşları hem de takipçilerince "Muallim-i Sâni" olarak kabul edilen Farabi, eserleriyle çağlar üstü etki yaratan, fikirleriyle adından söz ettiren ve düşünce dünyasında ilgi odağı haline gelen önemli filozoflardan biridir. Farabi, İslam felsefesinde Tanrı'dan varlığa, varlıktan insana, insandan da devlet, toplum ve ahlak gibi birçok konuya dair ortaya koymuş olduğu görüşleriyle yalnız kendi döneminde değil kendinden sonraki dönemlerde de derin izler bırakmayı başarmıştır. Farabi'nin felsefi görüşlerinde İslam Dini ile Antik Yunan öğretilerinin etkisi olduğu bilinmektedir. Ancak filozofun düşüncelerine tesir eden önemli bir unsurun da Türk kültürü ve Türk düşüncesi olduğu düşünülmektedir. Çalışmanın amacı Farabi'nin felsefesi ile eski Türk düşüncesi arasında var olan ortak yönlerin açığa çıkarılmasıdır. Böylece filozofun yetiştiği kültürel çevrenin onun fikir dünyasına nasıl yansıdığı anlaşılacaktır.

Ebu Nasr Muhammed b. Muhammed b. Tarhan b. Uzluğ el-Farabi et-Türkî, who lived in the IX-X. century AD age, was born in the city of Farab in Turkistan. Farabi, who is acknowledged as "Muallim-i Sâni" by both his followers and contemporanies in the Islamic world of acedemicians, is one of the important philosophers whose works and ideas produced an extraordinary impact and became a centre of attention. Farabi achieved leaving a deep mark not only in his own age but also in the following ages with his ideas on many subjects ranging from God to existence to human to state, society and ethics. It is known that Islamic Religion and Greek teachings had an impact on Farabi's philosophic views. However, it is thought that another factor affecting tha philosopher's opinions are Turkish culture and Turkish thought. The aim of the study is to reveal the mutual aspects of Farabi's philosopy and old Turkish thoughts. Thereby how the culturel environment he lived in reflected on his world of ideas is going to be understood.