ÖZEL SPOR MERKEZLERİNE GİDEN KADIN ÜYELERİN BEDEN ALGISI VE EGZERSİZ BAĞIMLILIK DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ (DİYARBAKIR İLİ ÖRNEĞİ)

Abstract

Günümüzde sağlıklı yaşam ve ideal beden vurgusunun artmasıyla birlikte, egzersizin sağlığı destekleyen bir davranış olmanın ötesinde riskli bir bağımlılık davranışına dönüşebilme olasılığı dikkat çekmektedir. Bu araştırmanın amacı, özel spor merkezlerine giden kadın üyelerin beden algısı ile egzersiz bağımlılık düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu değişkenlerin yaş, medeni durum, eğitim durumu, spor salonuna üyelik süresi, haftalık spor yapma süresi, egzersize ayrılan sürenin yeterliliği ve fiziksel görünümden memnuniyet değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeliyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini Diyarbakır ilindeki 6 Özel spor merkezlerine giden 700 kadın üye oluşturmakta örneklemini ise, yapılan güç analizine göre tesadüfü örnekleme yöntemiyle 441 kadın üye oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Beden Algısı Ölçeği ve Egzersiz Bağımlılığı Ölçeği kullanılmıştır. Katılımcıların beden algısı ölçeği ve egzersiz bağımlılığı ölçeklerinden elde edilen veriler SPSS 22.00 programına aktarılarak çalışma doğrultusunda belirlenen değişkenlerin yüzde ve frekans değerleri belirlenmiştir. Çalışmada yapılması uygun görülen testlerin belirlenmesi için normallik sınaması yapılmıştır. Normallik testi sonucunda skewness (çarpıklık) ve kurtosis (basıklık) değerleri incelenmiş verilerin normal dağılım gösterdiği görülmüştür. Edinilen bilgilere göre parametrik testlerden independent samples t-testi, tek yönlü varyans (Anova) testinden yararlanılmıştır. Egzersiz bağımlılığı ve beden algısı ölçeği arasındaki ilişkiyi belirlemek için pearson kolerasyon testi kullanılmıştır. Ölçekler arasındaki etkinin tespit edilmesi için ise linear regresyon testinden yararlanılmıştır. Yapılan istatistiksel analizlerde gruplar arasındaki farklılığın tespiti için anlamlılık düzeyi p<0.05[W1.1] olarak kabul edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, egzersiz bağımlılığı ile beden algısı arasında negatif yönde düşük düzeyde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Beden algısı, fiziksel görünümden memnuniyet ve egzersize ayrılan sürenin yeterli bulunması değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterirken; yaş, eğitim durumu, medeni durum, haftalık spor yapma süresi ve spor salonuna üyelik yılı değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Egzersiz bağımlılığı açısından bedeninden memnun olan bireylerin özellikle Aşırı Odaklanma ve Tolerans Gelişimi alt boyutlarında daha yüksek puanlara sahip olduğu belirlenmiştir. Haftada 7 saatten fazla spor yapan ve spor salonuna üyelik süresi uzun olan bireylerin egzersiz bağımlılığı düzeylerinin anlamlı biçimde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Eğitim durumu ve medeni durumun egzersiz bağımlılığı üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmazken, yaş değişkenine bağlı olarak Aşırı Odaklanma ve Duygu Değişimi alt boyutlarında anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Sonuç olarak, araştırma bulguları özel spor merkezlerine giden kadın üyelerde beden algısı ve egzersiz bağımlılığının birbiriyle ilişkili yapılar olduğunu ortaya koymaktadır. Beden algısının özellikle fiziksel görünümden memnuniyet ve egzersize ayrılan sürenin yeterli bulunması değişkenlerine göre farklılaştığı; egzersiz bağımlılığı düzeyinin ise haftalık egzersiz süresi ve spor salonuna üyelik süresi arttıkça yükseldiği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, kadınların egzersiz davranışlarının psikososyal boyutunun dikkate alınması gerektiğini ortaya koymakta ve spor ortamlarında sağlıklı, dengeli ve sürdürülebilir egzersiz alışkanlıklarının desteklenmesinin önemine işaret etmektedir.With the increasing emphasis on healthy living and the ideal body in contemporary society, exercise has drawn attention not only as a health-promoting behavior but also as a potential risk factor for developing addictive patterns. The aim of this study is to examine the relationship between body image and exercise addiction levels among female members attending private fitness centers and to determine whether these variables differ according to age, marital status, education level, duration of gym membership, weekly exercise duration, perceived adequacy of time allocated to exercise, and satisfaction with physical appearance. The study was conducted using the relational screening model, one of the quantitative research methods. The population of the study consisted of 700 female members attending six private fitness centers in Diyarbakır province, while the sample comprised 441 female members selected through random sampling based on power analysis. Data were collected using a Personal Information Form, the Body Image Scale, and the Exercise Addiction Scale. The data obtained from the scales were transferred to the SPSS 22.00 program, and percentage and frequency values of the variables were calculated. To determine the appropriate statistical tests, normality analysis was conducted. Skewness and kurtosis values indicated that the data were normally distributed. Accordingly, parametric tests, including the independent samples t-test and one-way analysis of variance (ANOVA), were employed. Pearson correlation analysis was used to examine the relationship between exercise addiction and body image, and linear regression analysis was conducted to determine the effect between the scales. The significance level was accepted as p<0.05 in the statistical analyses. The findings revealed a statistically significant, negative, and low-level relationship between exercise addiction and body image. Body image differed significantly according to satisfaction with physical appearance and perceived adequacy of time allocated to exercise, whereas no significant differences were found in terms of age, education level, marital status, weekly exercise duration, or years of gym membership. In terms of exercise addiction, individuals satisfied with their bodies had higher scores particularly in the subdimensions of Excessive Focus and Tolerance Development. Participants who exercised more than seven hours per week and those with longer gym membership durations demonstrated significantly higher levels of exercise addiction. While education level and marital status had no significant effect on exercise addiction, significant differences were found in the subdimensions of Excessive Focus and Mood Modification according to age. In conclusion, the findings indicate that body image and exercise addiction are related constructs among female members attending private fitness centers. Body image varies particularly according to satisfaction with physical appearance and the perceived adequacy of time allocated to exercise, whereas exercise addiction levels increase with longer weekly exercise duration and longer gym membership. These results highlight the importance of considering the psychosocial dimension of women's exercise behaviors and underscore the need to promote healthy, balanced, and sustainable exercise habits within sports settings.