PINARBAŞI KAYNAKLARI'NIN (DULKADİROĞLU-KAHRAMANMARAŞ) HİDROJEOLOJİK İNCELEMESİ

Abstract

Pınarbaşı Kaynakları, Kahramanmaraş ili Dulkadiroğlu ilçesinin kuzeyinde Osmanbabatepe civarında boşalım gösteren ve ilçenin içme suyu gereksiniminin büyük bölümünü karşılayan önemli bir kaynaktır. Bu çalışma kapsamında kaynak sularında miktar ve kalitenin korunabilmesi amacıyla kaynağın hidrodinamik parametreleri, akifer karakteristikleri, kimyasal ve izotop analizleri ile kaynak sularının kimyasal bileşimi, yeraltı sularının kökeni, akifer formasyonun beslenim-boşalım ilişkileri çeşitli yöntemlerle değerlendirilmiştir. Çalışma alanındaki akifer formasyonu, Midyat Grubu içerisinde yer alan Eosen yaşlı Ahırdağı Formasyonu'na ait killi kireçtaşları temsil etmektedir. Örnekleme noktalarının belirlenmesi, beslenme alanını temsil edecek şekilde yaklaşık 22 km2'lik bir alanda gerçekleştirilmiştir. İnceleme alanında yağışlı, kurak ve ara dönemde su örneklemeleri yapılmış olup suların EC, pH, T(oC) sıcaklık gibi parametreleri yerinde ölçülmüştür. Suların pH değerleri 7.26-8,90 arasında, elektriksel iletkenlik değerleri 54 ?S/cm- 476 ?S/cm arasında değişmektedir. Sulardaki baskın katyon Ca+2, baskın anyon HCO-3 olup sular genel olarak Ca-Mg-HCO3 fasiyesindedir. Farklı dönemlerde alınan su örneklerinde bakteriyolojik (e-coli, koliform bakteri) kirlilik tespit edilmiş olup kirliliğin kaynağı antropojenik baskı unsurlarıdır. Suların ?18O, ?2H, ?3H içerikleri incelendiğinde sular meteorik kökenli olup iki noktada sığ, geri kalan noktalarda derin dolaşımlı sular olduğu belirlenmiştir. Pınarbaşı Kaynakları'nın boşalım katsayısı (?) = 0.0013 gün-1, kaynağın gerçek rejimde boşalım seviyesinin üstünde depoladığı su hacmi Vmax = 22.26 x 106 m3 olarak hesaplanmıştır. Akifer karakteristikleri; iletkenlik katsayısı (T): 7.75x10-4 m2/s-7.80x10-4m2/s aralığında, geçirgenlik katsayısı (K): 1.61x10-5m/s-1.95x10-5m/s aralığında, depolama katsayısı (S): 0.027-0.032, etki alanı yarıçapı (R):10,69 m-13,96 m aralığında hesaplanmıştır. Karstik-fay kaynağı olan Pınarbaşı Kaynakları aktif tektonizma sonucunda gelişmiş ikincil gözenekliliğe sahip karstik bir akiferden beslenmektedir. Bu sebeple yüksek iletimlilik göstermekte ve kirleticilerden hızlı etkilenmektedir. Çalışma kapsamında kaynağın koruma alanları belirlenmiş ve yeraltı sularının hareket mekanizması açıklanmaya çalışılmıştır.Pınarbaşı Springs are an important water source located north of Dulkadiroğlu district in Kahramanmaraş province, near Osmanbabatepe, and supply a significant portion of the district's drinking water needs. This study evaluated the hydrodynamic parameters, aquifer characteristics, chemical and isotope analyses, chemical composition, groundwater origin, and the recharge-discharge relationships of the aquifer formation using various methods to ensure the preservation of the quantity and quality of the spring waters. The aquifer formation in the study area represents clayey limestones belonging to the Eocene-aged Ahırdağı Formation within the Midyat Group. Sampling points were determined in an area of approximately 22 km² representing the recharge area. Water samples were taken during rainy, dry, and transitional periods, and parameters such as EC, pH, T(oC), and temperature were measured in situ. The pH values of the waters ranged from 7.26 to 8.90, and electrical conductivity values ranged from 54 ?S/cm to 476 ?S/cm. The dominant cation in the waters is Ca+2, the dominant anion is HCO-3, and the waters generally belong to the Ca-Mg-HCO3 facies. Bacteriological contamination (e. coli, coliform bacteria) was detected in water samples taken at different periods, and the source of the contamination is anthropogenic pressure factors. When the ?18O, ?2H, and ?3H contents of the waters were examined, it was determined that the waters are of meteoric origin and have shallow circulation at two points and deep circulation at the remaining points. The discharge coefficient (?) of Pınarbaşı Springs is calculated as 0.0013 day-1, and the volume of water stored above the discharge level in the actual regime is Vmax = 22.26 x 10? m³. Aquifer characteristics; The conductivity coefficient (T) was calculated in the range of 7.75x10-4 m2/s to 7.80x10-4 m2/s, the permeability coefficient (K) in the range of 1.61x10-5 m/s to 1.95x10-5 m/s, the storage coefficient (S) in the range of 0.027-0.032, and the radius of influence (R) in the range of 10.69 m to 13.96 m. Pınarbaşı Springs, a karst-fault source, is fed by a karst aquifer with secondary porosity developed as a result of active tectonism. For this reason, it exhibits high conductivity and is rapidly affected by pollutants. Within the scope of the study, the protection areas of the spring were determined and an attempt was made to explain the movement mechanism of groundwater.