LEİBNİZ VE KANT'TA TEODİSE

Abstract

Mutlak iyi bir Tanrı'nın varlığına rağmen yeryüzünde hâlâ kötülüğün bulunması, Antik dönemde de filozofların zihinlerini meşgul etmişti. Antik Yunan felsefesinin içerisinden çıkan kötülük problemi, Hristiyan ve Müslüman düşünürler tarafından da ele alınmıştır. Bu problem henüz genç yaştan itibaren Leibniz'in de ilgisini cezbetmiştir. Onun felsefesini incelediğimizde öne çıkan iki unsurun tözler meselesi ve kötülük problemi olduğunu görürüz. Nitekim 17. yüzyıl sonlarından itibaren Leibniz'in ortaya koyduğu monadlar öğretisi Kartezyenizmin sıkı bir eleştirisi olmakla kalmamış, o dönem Katoliklik ve Protestanlık mezhepleri arasındaki pek çok tartışma konusundan birisi olan kötülük ve günahın mahiyeti alanına da uzanan neticeleri olmuştur. Tarihi gidişat Leibniz felsefesinin aleyhine gelişmiş ve Leibniz'e yöneltilen eleştiriler onun monadlar öğretisi üzerine değil, o öğretinin bir uzantısı olan 'mümkünlerin en iyisi' kavramı üstünde yoğunlaşmıştır. Aldığı eğitim gereği Leibniz felsefesini yakından tanıyan Immanuel Kant ise tarihi olgulardan dolayı henüz kariyerinin başındayken kötülük ve Tanrı'nın inayeti hakkında makaleler yazmak durumunda kalmıştır. Kant'ın erken dönemindeki felsefesinde Leibnizci eğilimler görürüz fakat olgunluk döneminde ise bunun yerini özgün bir felsefe almıştır. Kant'ın Leibnizci düşünceye bakışı, ona getirdiği eleştiriler ve kendisini Leibnizci teodiseden sıyırarak, kötülük problemine kendi felsefesi içerisinde tutarlı bir cevap verme girişimi, Leibniz'in felsefesine daha eleştirel bakabilmemizi sağlamaya hizmet eder. Ayrıca Kant'ın kendi teodise görüşü de, felsefe tarihinin bu en köklü problemlerinden birisini aydınlatma hususunda bizatihi önemlidir. Bu çalışma, problemin kısa bir tarihçesini sunduktan sonra Leibniz ve Kant teodiselerinin birbirleriyle hem temeldeki hem de sonuçtaki ilişki ve farklılıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Kötülük Problemi, Tanrısal İnayet, Teodise, Leibnizci Teodise, Kantçı Teodise.

It occupied the minds of thinkers in the antiquity as well that the evil exists on earth despite a benevolent God. The problem of evil, having originated from the ancient Greek philosophy, has been a subject of discussion for Christian and Muslim thinkers as well. The same problem also caught the attention of Leibniz at a young age. When we examine his philosophy, it is plain that the two main elements that stand out are the question of substances and the problem of evil. Likewise, the concept of monads, which Leibniz introduced towards the end of the 17th century, was not only a severe criticism of Cartesianism but it also extended into the area of the nature of evil and sin, which was at that time one of the many topics of discussion between the Catholic and Protestant sects. The progress of history was not in favour of the Leibnizian philosophy and the criticism towards Leibniz were not aimed at his teaching of the monads but instead at an extension of it, namely 'the best of all possibles'. Immanuel Kant, who was closely familiarized with the Leibnizian philosophy due to his education, had to write articles about evil and God's grace at the beginning of his career for the historical events that took place called for them. Kant had a tendency to Leibnizian way of thinking at first but this was replaced with an authentic philosophy as his own philosophy matured. Kant's view of the Leibnizian philosophy, the criticism he directed at it, and the way he rid himself of the Leibnizian theodicy in order to come up with an answer to the problem of evil which is in accord with his own philosophy serves well for the purpose of achieving a critical point of view of Leibniz's philosophy. Also, Kant's own understanding of theodicy is in itself important with regards to shedding light upon what is philosophy's one of the deepest rooted problems. Keywords: Problem of Evil, God's Grace, Theodicy, Leibnizian Theodicy, Kantian Theodicy.