MEVLANA'DA EPİSTEMOLOJİK AÇIDAN AKIL

Abstract

Bilginin nasıl ve nereden elde edildiği ve bilgiyi elde edebilmenin ölçütlerinin neler olduğu gibi epistemolojik problemler, tarih boyunca değişik yönlerden ele alınıp tartışılmıştır. Tasavvuf felsefesinin önemli şahsiyetlerinden biri olan Mevlana'nın bilgi teorisi bu açıdan incelenmeye değer bir konudur. Onun akla, filozoflara ve felsefeye dair getirdiği eleştiriler, birçok açıdan araştırmalara konu olmuştur. Biz de bu çalışmamızda, Mevlana'nın akıl, aşk ve bilgi hakkındaki düşüncelerini ve bu düşüncelerinin arka planını ele almaya çalışacağız. Bu perspektiften hareketle, çalışmamızın giriş bölümünde akıl ve bilginin yerinin ne olduğu ile ilgili bazı ilkçağ düşünürlerin yaklaşımlarına, Mevlana'nın yaşadığı dönemin sosyal ve siyasi durumu, hayatı ve eserlerine çok kısa bir şekilde yer verilmiştir. Birinci bölümde akıl ve ilişkili olduğu bazı kavramların ne olduğunu ve aşkın kavramsal çerçevesi ile bu bağlamdaki bazı görüşler ele alınmıştır. İkinci bölümde, Mevlana öncesi bazı İslam düşünürlerinin bilgi teorisi ile ilgili düşünceleri; üçüncü ve son bölümde ise Mevlana'nın akıl ve aşk kavramları hakkındaki görüşleri, epistemolojik açıdan akla ve felsefeye olan eleştirisi, aşkın yerinin ve değerinin ne olduğu gibi konular ele alınmıştır. Genel olarak bakıldığında, Mevlana, epistemolojik bir yeti olarak akla olumsuz bir rol biçmektedir. Onun, bunun yerine önerdiği ve değerli gördüğü yöntem aşk yöntemi olup, bu husus çalışmamız boyunca çeşitli açılardan tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Mevlana, İnsan, Felsefe, Metafizik, Aşk, Akıl, Bilgi.

The epistemological problems such as how and where to acquire knowledge and criterions of acquiring knowledge have been tackled from various perspectives throughout history. The epistemology of Rumi, an important figure of Islamic mysticism, is worth exploring in this sense. Different studies have been conducted regarding Rumi's criticism regarding reason, philosophers and philosophy. In this study, the ideas of Rumi on reason, love and knowledge will be elaborated with their backgrounds. With this perspective in mind, in the introduction chapter, several approaches of first age thinkers about the role of reason and knowledge, the social and political situation of the period Rumi lived in, and life and works of Rumi are mentioned briefly. In the first chapter, reason and other related concepts are elaborated under the theoretical framework and several additional remarks within this context are made. In the second chapter, epistemological opinions of several pre-Rumi, Islamic thinkers are asserted. The third chapter regard the ideas of Rumi concerning love and reason, his epistemological criticism of reason and philosophy and the place and the value of love. Rumi's perception of reason as an epistemological ability is negative. His suggestion in this sense is to replace it with love and this claim is discussed throughout the study from different aspects. Key Words: Rumi, Human, Philosophy, Metaphysics, Love, Reason, Knowledge.