YOGANIN MULTİPLE SKLEROZ HASTALARININ UYKU KALİTESİNE, YORGUNLUK VE FİZİKSEL AKTİVİTE DÜZEYİNE ETKİSİ: RANDOMİZE KONTROLLÜ BİR ÇALIŞMA

Abstract

Multiple skleroz hastalarının uyku ve yorgunluk problemleri sık olmakla beraber fiziksel aktivite düzeyleri de sağlıklı insanlara göre oldukça düşüktür. Yoganın semptom kontrolü sağlama, uyku kalitesini arttırma, yorgunluğu azaltma ve fiziksel aktivite düzeyini iyileştirme gibi pek çok yararı vardır. Bu çalışma yoganın multiple skleroz hastalarında uyku, yorgunluk ve fiziksel aktivite düzeyine etkisinin incelenmesi amacıyla yapıldı. Araştırma ön test – son test kontrol gruplu randomize deneysel bir çalışma olarak yapıldı. Bu araştırma verileri Kasım 2023-Temmuz 2024 tarihleri arasında Fırat Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin Nöroloji polikliniğine başvuran multiple skleroz hastalarından araştırma kriterlere uyan ve onam alınan 60 hastadan toplandı. Müdahale grubundaki 30 hastaya 6 hafta boyunca, haftada 2 kez; 1 seans online, 1 seansta evde kendi kendine yapacak şekilde toplam 12 seans yoga uygulandı. Kontrol grubundaki 30 hastaya ise herhangi bir girişimde bulunulmadı. Verilerin toplanmasında; Hasta Tanıtım Formu, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Yorgunluk Şiddet Ölçeği (YŞÖ), Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (IPAQ) kullanıldı. Verilerin analiz edilmesinde; frekans ve yüzde analizleri ki kare analizi, standart sapma, bağımlı gruplarda t testi, bağımsız gruplarda t testi analizi yapıldı. Araştırmada, uygulama sonrası müdahale grubundaki hastaların kontrol grubundaki hastalara göre; PUKİ ve YŞÖ toplam ve alt boyut puan ortalamalarında anlamlı düzeyde azalma olduğu (p<0.05), IPAQ toplam ve alt boyutlarına ait puan ortalamalarında anlamlı bir artış olduğu saptandı (p<0.05). Sonuç olarak, yoganın multiple skleroz hastalarında uyku kalitesini iyileştirdiği, yorgunluğu azalttığı ve fiziksel aktivite düzeyini arttırdığı belirlendi. Bu sonuçlar doğrultusunda, yoganın multiple skleroz hastalarının bakım ve tedavisinde temel hemşirelik bakım uygulamalarının yanı sıra kullanımının yaygınlaştırılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, multiple skleroz, uyku kalitesi, yoga, yorgunlukAlthough multiple sclerosis patients have frequent sleep and fatigue problems, their physical activity levels are much lower than healthy people. Yoga has many benefits, such as providing symptom control, improving sleep quality, reducing fatigue and improving physical activity level. This study was conducted to examine the effects of yoga on sleep, fatigue and physical activity levels in multiple sclerosis patients. The research was conducted as a randomized experimental study with a pretest-posttest control group. The data of this study were collected from 60 patients with multiple sclerosis who were admitted to the Neurology outpatient clinic of Fırat University Training and Research Hospital between November 2023 and July 2024, and who met the research criteria and gave informed consent. The 30 patients in the intervention group practiced a total of 12 sessions of yoga for 6 weeks, 2 times a week, 1 session online and 1 session at home. No intervention was performed on the 30 patients in the control group. In collecting data; Patient Information Form, Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), Fatigue Severity Scale (FSS), International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) were used. In analyzing the data; frequency and percentage analysis, chi square analysis, standard deviation, t test in dependent groups, and t test analysis in independent groups were performed. In the study, it was found that the patients in the intervention group had a significant decrease in the mean total and sub-dimension scores of the PDQI and the ACSQ (p<0.05) and a significant increase in the mean total and sub-dimensions of the IPAQ (p<0.05) compared to the patients in the control group. As a conclusion, it was determined that yoga improved sleep quality, reduced fatigue and increased physical activity level in multiple sclerosis patients. In line with these results, it is recommended to expand the use of yoga in the care and treatment of multiple sclerosis patients, in addition to basic nursing care practices. Keywords: Nursing, multiple sclerosis, sleep quality, yoga, fatigue