YUKARI FIRAT HAVZASINDA YETİŞEN KENGER (GUNDELİA TOURNEFORTİİ L.), GÜLLÜK (EREMURUS SPECTABİLİS M. BİEB.) VE IŞKIN (RHEUM RİBES L.) BİTKİLERİNDEKİ POLİFENOLLERİN VE BAZI METALLERİN TAYİNİ

Abstract

Bu çalışmada, Yukarı Fırat Havzası'nda doğal olarak yetişen kenger (Gundelia tournefortii L.), güllük (Eremurus spectabilis M. Bieb.) ve ışkın (Rheum ribes L.) bitkilerindeki bazı fenolik asit ve flavonoitler ile bazı önemli eser elementlerin (Fe, Cu, Zn, Mn, Pb, Co, Ni) tayininin yapılması amaçlandı. Bu maksatla bitkiler Diyarbakır, Elazığ, Tunceli, Bingöl illeri ve bu illerin bazı ilçe ve beldelerinden temin edildi. Fenolik asit ve flavonoitler HPLC cihazı ile, eser element tayinleri ise alevli AAS cihazıyla gerçekleştirildi. Ayrıca eser elementler için kapalı ortamda mikrodalga çözünürleştirme yapıldı. Analiz edilen bitkilerdeki fenolik asit ve flavonoit miktarları; rutin, en yüksek düzeyde ışkın bitkisi yaprağında 415,26 ppm kenger bitkisinde ise en düşük düzeyde 62,13 ppm ile bulundu. Mirisetin için en yüksek değer; güllük bitkisinde 172,22 ppm, en düşük değer kenger bitkisinde 2,50 ppm düzeyinde olduğu belirlendi. Resveratrol için en yüksek değerin güllük bitkisinde 2,50 ppm düzeyinde olduğu halde ışkın bitkisinde bulunmadığı saptandı. Kampferol için en yüksek değerin; ışkın bitkisi yaprağında 530,46 ppm, en düşük değerin ise ışkın bitkisi gövdesinde 20,18 ppm değerinde olduğu tespit edildi. Örneklerde bulunan ortalama eser element miktarları değerlendirildiğinde, Cu için en yüksek değerin kenger bitkisinde 20,68 ppm, Fe için en yüksek değerin ışkın bitkisinde 2710,38 ppm, Zn ve Mn için en yüksek değerlerin güllük bitkisinde olup sırasıyla 794,42 ppm ve 61,38 ppm olarak tayin edildi. Co metalinin incelenen bütün bitki örneklerinde bulunmadığı, Cr'nin ise ışkın bitkisi örneklerinde tayin sınırının altında kaldığından dolayı tayin edilemediği saptandı. Elde edilen bütüm sonuçlar değerlendirildiğinde, flavonoit bakımından en zengin bitkinin flavonoit türüne ve miktarına bağlı olarak değiştiği görülmüştür. Flavonoit türlerinin ve miktarının doğru orantılı olmadığı belirlenmiştir. Örneğin güllük bitkisinde tüm flavonoit türleri mevcut iken miktar olarak diğer bitkilerden daha eser oranda kalmıştır. Bitkilerdeki eser element miktarlarının her bitkide farklı olmakla beraber aynı eser elementlerin düzeyleri farklı bitkilerde bir birine yakın çıkmıştır. Sonuç olarak bir bitkideki polifenolik antioksidan içeriği ile eser element miktarı bitkinin yetiştiği bölgeye ve toprak özelliğine bağlı olabilmektedir. Eser element miktarlarının fenolik bileşiklere göre daha az etkilendiği söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Polifenolik bileşikler, eser element, HPLC, AAS, Ni, Cu, Fe, güllük, kenger, ışkınIn this study, it was aimed that the determination of some phenolic acids, flavonoids and some important trace elements (Fe, Cu, Zn, Mn, Pb, Co, Ni) of kenger (Gundelia tournefortii L.), gulluk (Eremurus spectabilis M. Bieb.) and iskin (Rheum ribes L.) which naturally grown plants in the Upper Euphrates Basin. For this purpose, these plants were harvested from Diyarbakir, Elazig, Tunceli, Bingol and their around. The amounts of phenolic acids and flavonoids analyses were carried out by the HPLC equipment, the amounts of trace elements analyses were carried out by the AAS. Also, it was done that a closed environment microwave solubilization for trace elements. When phenolic acids and flavonoids quantities are evaluated in the analyzed plants; for rutin, the highest value is 415.26 ppm in iskin leaves, the lowest value is 62.13 ppm in kenger; for myricetin, the highest value is 172.22 ppm in gulluk, the lowest value is 2.50 ppm in kenger; for resveratrol, the highest value is 2.50 ppm in gulluk; also the resveratrol amount could not be determined due to its amount is below the detection limit. It was calculated that the highest kaempferol value is 530.46 ppm is iskin leaves, the lowest value is 120.18 ppm in iskin. Once the average trace element amounts are assessed in the samples; for Cu, the highest value is 20.68 ppm in the kenger; for Fe, the highest value is 2710.68 ppm in the iskin; for Zn and Mn, the highest values are 794.42 ppm and 61.38 ppm in the gulluk, respectively. In all the samples Co amount, in the iskin and iskin leaves Cr amount could not be determined due to their amounts are below the detection limit. When all the results were considered it seems to the highest flavonoid amounts have changed depending on the type of plant flavonoid. It seems to the variety of flavonoid with its amount are not proportional. For example, all the flavonoid types are present in the gulluk, their quantities are trace amounts than other plant species in terms of quantity. The amounts of trace element are different in each plant, but the same trace elements came close to one another in different plants. Consequently, the polyphenolic antioxidant content and the amount of trace elements may be attached to the soil property and grown region of plant. It can be said that the trace element amounts are less affected according to the phenolic compounds. Key words: Polyhhenoliccompounds, trace element, HPLC, AAS, Ni, Cu, Fe, gulluk, acanthus, iskin