MİMAR KEMALETTİN YAPILARINDAKİ CEPHE KURGULARININ FRAKTAL ANALİZ YÖNTEMİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ: EĞİTİM YAPILARI ÖRNEĞİ

Abstract

Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi, Osmanlı Devleti'nden Türkiye Cumhuriyeti'ne geçiş sürecinde, toplumsal ve siyasi reformların yoğun bir şekilde yaşandığı bir dönemde gelişmiştir. Bu süreçte, dünyada etkisini gösteren milliyetçilik düşüncesi, mimarlık alanında milli kimlik arayışı ile kendini göstermiştir. Selçuklu ve Klasik Osmanlı mimari ögelerinin Avrupai planlama ilkeleriyle bir araya getirildiği Birinci Ulusal Mimarlık Akımı, dönemin mimarları tarafından uygulanmıştır. Bu döneme ait yapılar, mekân düzenlemeleriyle birlikte cephe tasarımlarındaki özgünlükleriyle öne çıkmıştır. Bu dönemin öncülerinden biri olarak kabul edilen Mimar Kemalettin, eğitim yapıları başta olmak üzere pek çok yapı tasarlamıştır. Bu yapılar Birinci Ulusal Mimarlık Akımının özelliklerini yansıtması bakımından önemli bir yere sahiptir. Çalışma kapsamında Mimar Kemalettin'in tasarımına katkıda bulunduğu bilinen, inşa edilmiş veya tasarım aşamasında kalmış, ilkokul, medrese ve yüksek eğitim kurumu kademelerinde olan toplam on sekiz eğitim yapısı değerlendirmeye alınmıştır. Çalışma kapsamında, belirlenen eğitim yapılarının cephe kurgularındaki farklılıkların ve benzerliklerin sayısal olarak değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu çalışmanın hipotezleri, Mimar Kemalettin'in tasarladığı eğitim yapılarının cephe kurgularındaki benzerlik ve farklılıkların kronolojik olarak incelenmesi ile ilkokul, medrese ve yüksek eğitim yapılarının cephe özellikleri arasındaki benzerlik ve farklılıklarının analizine dayanmaktadır. Bu kapsamda eğitim yapıları eğitim kademelerine göre gruplandırılmış, fraktal analiz yöntemi kullanılarak cephe özelliklerinin görsel karmaşıklık değerleri sayısal olarak değerlendirilmiştir. Değerlendirmeler sonucunda, süreç içerisinde Mimar Kemalettin tarafından tasarlanan ilkokul ve medreselerin cephe kurgularının "benzer" karmaşıklık değerlerine sahip olduğu ve yüksek eğitim kurumu grubundaki eğitim yapılarının daha karmaşık cephe özellikleri sergilediği tespit edilmiştir. Dönemin eğitim yapılarının cephe kurgularındaki karakteristik özelliklerin analiz yöntemleriyle değerlendirilmesi ve gelecekte bu yapılarda uygulanacak koruma-onarım çalışmaları için göz önünde bulundurulabilecek verilere dair öneriler sunulmuştur.

The First National Architecture Period developed during the transition from the Ottoman Empire to the Republic of Turkey, in a period of intensive social and political reforms. In this process, the idea of nationalism, which showed its influence in the world, manifested itself with the search for national identity in the field of architecture. The First National Architecture Movement, in which Seljuk and Classical Ottoman architectural elements were brought together in harmony with European planning principles, was implemented by the architects of the period. The buildings of this period stood out with their originality in façade designs as well as their spatial arrangements. Architect Kemalettin, who is accepted as one of the pioneers of this period, designed many buildings, especially educational buildings. These buildings have an important place in terms of reflecting the characteristics of the First National Architecture Movement. Within the scope of the study, a total of eighteen educational buildings known to have contributed to the design of Architect Kemalettin, which were built or remained in the design phase, were evaluated at the primary school, madrasah and higher education institution levels. Within the scope of the study, it is aimed to quantitatively evaluate the differences and similarities in the façade constructions of the determined educational buildings. The hypotheses of this study are based on the chronological examination of the similarities and differences in the facade constructions of the educational buildings designed by Architect Kemalettin and the analysis of the similarities and differences between the façade features of primary school, madrasah and higher education buildings. In this context, the educational buildings were grouped according to their educational levels, and the visual complexity values of the facade features were numerically evaluated using the fractal analysis method. As a result of the evaluations, it has been determined that the façade constructions of primary schools and madrasas designed by Architect Kemalettin have "similar" complexity values and the educational buildings in the higher education institution group exhibit more complex façade features. Recommendations were proposed for evaluating the characteristic features of the facade structures of educational buildings from the period using analytical methods, as well as for identifying relevant data that may be considered in future conservation and restoration efforts for these buildings.