İKTİSADİ KARAR ALMA SÜRECİNDE NÖROİKTİSAT: EEG İLE DENEYSEL BİR ÇALIŞMA

Abstract

İktisadın temel öğesi insandır. İktisat bilimi insanı duygularından arınmış rasyonel bir birey olarak ele almıştır. Bireyin bilgisinin sınırlı olması, sezgisel eğilimleri, bireyin rasyonel olmasını engellemektedir. Çünkü bireyler iktisadi karar verirken duygulardan, psikolojik ve çevresel faktörlerden etkilenmektedir. Neoklasik döneme kadar geçen süreçte psikoloji ile iktisat arasındaki ilişki önemsenmemiştir. Ancak sonraları psikoloji ile iktisat arasındaki ilişki üzerinde tartışılmış, insanın iktisadi kararları üzerinde insan davranışları ve psikolojisinin etkili olduğu araştırmalar neticesinde ortaya konmuştur. Bu araştırmalar sonucunda ortaya çıkan davranışsal iktisat alanının varsayımları deneysel iktisat ile test edilmekte, nöroiktisat ile bireylerin tercih ve karar sürecinde düşünceleri ölçümlenmektedir. Bu çalışmada; nörobilim yöntemleri aracılığıyla beynin işleyişini ve yapısını nöroiktisat biliminin nasıl gözlemleyebildiği açıklanmaktadır. Bireylerin iktisadi karar sürecindeki tercihlerini neye göre ve nasıl yaptığı anlatılarak, bireylerin duygularının etkisiyle hareket ettikleri, yalnızca mantıksal değil hisleriyle karar aldıkları çalışmada yer almaktadır. EEG analiz yöntemi kullanılarak deneysel bir uygulama yapılmıştır. Çalışma, 15 Türk 15 yabancı uyruklu olmak üzere 30 gönüllü katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Gönüllü katılımcılara beklenen fayda teorisini içeren ifadelerin yer aldığı iki slayt gösterilmiş ve eş zamanlı olarak nöropazarlama yöntemlerinden biri olan EEG Analiz Yöntemi ile gönüllü katılımcıların beyin aktivasyonları kaydedilmiştir. Katılımcıların EEG ile beyindeki elektriksel aktivitenin frekans değişimleri ölçümlenerek beyindeki aktif olan bölgeler belirlenmiş ve risk alma faktörü analiz edilmiştir. EEG çekimi sonrasında anket yapılmış ve EEG ile anket verileri karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Böylece insanların iktisadi karar alma sürecindeki belirsizlik ve risk altındaki davranışlarının rasyonelliği EEG ve anket yöntemi ile analiz edilmiştir.

The basic element of economics is human. Economics has treated man as a rational individual, free from emotions. The limited knowledge and intuitive tendencies of the individual prevent the individual from being rational. Because individuals are affected by emotions, psychological and environmental factors when making economic decisions. In the period until the neoclassical period, the relationship between psychology and economics was ignored. However, it was later discussed on the relationship between psychology and economics, and it was revealed as a result of researches that human behavior and psychology were effective on human economic decisions. The assumptions of behavioral economics emerging as a result of these studies are tested with experimental economics, and the opinions of individuals in the process of choice and decision are measured with neuroeconomics. In this study; explains how the science of neuroeconomics can observe the functioning and structure of the brain through neuroscience methods. It is included in the study that individuals act with the influence of their emotions and make decisions not only with logical feelings, by explaining what and how they make their preferences in the economic decision process. An experimental application was made using the EEG analysis method. The study was carried out with 30 volunteers, 15 Turkish and 15 foreign nationals. Voluntary participants were presented with two slides containing statements containing the expected benefit theory, and brain activations of volunteer participants were recorded simultaneously with one of the neuromarketing methods, the EEG Analysis Method. By measuring the frequency changes of the electrical activity in the brain with the EEG of the participants, active regions in the brain were determined and the risk factor was analyzed. After the EEG shoot, a questionnaire was made and the data of the EEG were compared and interpreted. Thus, the uncertainty in the economic decision-making process of the people and the rationality of their behavior at risk were analyzed by the EEG and survey method.