GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE DEDEYOLU/YUKARI HUH (ELÂZIĞ) KÖYÜ'NÜN GEÇİŞ DÖNEMLERİ

Abstract

Halk bilimi (folklor), bir milletin edebiyatını, gelenek ve göreneklerini, kültürünü, yaşam tarzını kapsayan ve bu konularda var olan ürünleri araştıran, inceleyen önemli bir bilim dalıdır. Türk kültürü içerisinde hayatın geçiş dönemlerinde meydana gelen âdetler halk bilimi açısından önemli bir yer edinmektedir. İnsan hayatının doğum, evlenme ve ölüm olmak üzere üç önemli geçiş evresi vardır. Bu uzun yolculuk kültürel zenginliğimizi yansıtan pek çok âdeti içerisinde barındırması açısından oldukça önemlidir. Ancak uygulanan âdetlerin aynı şekilde kalmadığını, geçmişten günümüze birtakım değişikliklere uğrayarak günümüze geldiğini söylemek mümkündür. Zaman içerisinde bazı uygulamalar anlamını ve geçerliliğini yitirirken bazıları da gelişen çağa ayak uydurarak yeniden şekillenmiştir. Köyden kente artan göçler ile halk kültürünün önemli unsurları çağın gerisinde kalmış ve gittikçe unutulmuştur. Günümüze baktığımızda hayatın geçiş aşamalarında önemli değerlere sahip olan bazı âdetlerimiz teknolojinin getirdiği değişimle beraber kendini yaşatmaya devam etmektedir. Kültürel kimliği yansıtan gelenek ve görenekler bölgeden bölgeye, şehirden şehre hatta köyden köye değişiklik göstermektedir. Gelenek ve görenekler değişiklik gösterse de Anadolu'nun hemen her yerinde geçiş döneminin aşamaları öncesi, esnası ve sonrası şeklinde uygulanmaya devam etmektedir. Elâzığ ilinin Sivrice ilçesine bağlı bulunan Dedeyolu (Yukarı Huh) Köyü'ndeki geçiş dönemi âdetleri, geçmişten günümüze değişen, gelişen şekliyle saha çalışması yapılarak kaynak şahıslardan derlenmiştir. Kaynak şahıslar öncülüğünde derlenen geçiş dönemi âdetleri belli aşamalar dâhilinde sıralanarak ele alınmıştır. Çalışma, unutulan geçiş dönemleri âdetlerimizin yeniden canlanmasını sağlamak ve günümüzde hangi değişikliklere uğradığını açıklamaktadır. Geçmiş ile günümüz arasında kültürel bir köprü vazifesi gören bu çalışma hayatın dönüm aşamalarına ait çalışmalara yeni bir katkı sağlamayı ve kültürel etkileşimi arttırmayı amaçlamaktadır.

Folklore is an important branch of science that covers the literature, traditions and customs, culture and lifestyle of a nation and researches and examines the products that exist on these subjects. The customs that occur in the transition periods of life in Turkish culture have an important place in terms of folklore. There are three important transitional stages of human life: birth, marriage and death. This long journey is very important in terms of containing many customs that reflect our cultural richness. However, it is possible to say that the customs applied do not remain the same, and that they have come to the present day by undergoing some changes from the past to the present. Over time, some applications have lost their meaning and validity, while others have been reshaped by keeping up with the developing age. With the increasing migration from the village to the city, important elements of folk culture have lagged behind the times and have been gradually forgotten. When we look at today, some of our customs, which have important values in the transition stages of life, continue to keep themselves alive with the change brought by technology. Traditions and customs reflecting cultural identity vary from region to region, from city to city and even from village to village. Although traditions and customs vary, they continue to be applied before, during and after the stages of the transition period in almost every part of Anatolia. The customs of the transition period in Dedeyolu (Yukarı Huh) Village, which is connected to the Sivrice district of Elâzığ province, were compiled from the source persons by conducting field work in the form of changing and developing from the past to the present. The customs of the transition period, which were compiled under the leadership of the source persons, were discussed in order within certain stages. The study explains the forgotten transitional periods to revive our customs and what changes they have undergone today. This study, which acts as a cultural bridge between the past and the present, aims to make a new contribution to the studies of the turning stages of life and to increase cultural interaction.