Mustafa Kemal ve erken cumhuriyet dönemi eğitim ve kültür hayatına Abdullah Cevdet'in etkileri

Abstract

Mustafa Kemal, modern Türkiye’nin inşasında siyasî, askerî, kültürel, eğitim ve ideolojik yapının teşekkülü bakımından şüphesiz en önde gelen isimlerin başındadır. Ancak yeni devletin farklı bir üslupla tesisinde çok farklı görüş, ideoloji ve meslekten kişilerin de önemli katkıları söz konusudur. Bu gün bunlardan birçoğunun bilinmesi, yaşaması ve canlı tutulması için gayret edilmektedir. Buna karşın, devlet ve toplumun inşasında önemli katkıları olanlardan bazılarının bilerek ya da bilmeyerek unutulması yakın tarihin, fikirler ve aktörler bakımından anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu durum bir yönüyle monolitik bir tarih, toplum ve devlet algısı ortaya koyarak modernliğin farklılıklar üzerine oturan doğasını gölgelemektedir. Bunun böyle olmasında farklı sebeplerle birlikte en başta, teleolojik tarih yazımının etkisinin olduğu düşünülmektedir. Erken Cumhuriyet dönemi kültür, eğitim, toplum ve ideoloji dünyasına kitapları, dergisi, tercümeleri ve çelişkili düşünceleriyle katkıları olan Abdullah Cevdet’in söz konusu etki ve katkısının üzerinde hakkıyla durulduğu söylenemez. Bu sebeple bu yazıda, fikirleri bir ‘tezatlar topluluğu’ olarak da görülen, adı geçen son dönem Osmanlı, erken dönem Cumhuriyet aydınının Cumhuriyet’in bir numaralı lideri hakkındaki görüşleri ve ona olan etkisi tartışılacaktır.