Mevlâna’nın Eserlerinde Susmak ve Dinlemek Üzerine

Abstract

Konuşmak, susmak ve dinlemek kişinin en temel becerilerindendir. İnsanların kendi aralarında sağlıklı iletişim kurmalarında en belirleyici unsurlar, bu dinamikler üzerine kurulmaktadır. Konuşmanın en belirleyici ögesi olan dilin ilk ve en önemli özelliği insanlar arasında iletişimi sağlamasıdır. Bir kişinin konuşması esnasında muhatabın veya muhatapların susması ve dinleyici pozisyonunda olması bu iletişimin ve anlaşmanın sağlıklı olması açısından gereklidir. Ancak konuşmanın zamanı, yeri ve üslubu da bu iletişim ve anlaşmanın önemli bir parçasıdır. Diğer taraftan, dinleme pozisyonunda olanın da edilgen bir tavırla sadece duyma aşamasında kalmayıp dinleme ve algılama kanallarını açması gerekir. Dinlemeye aktif katılım, sözün yerini bulması ve nihai amaca ulaşması açısından zaruridir. Mevlânâ, mutasavvıf bir düşünür ve şairdir. Onun eserlerinde konuşmak, susmak ve dinlemek hususlarında oldukça fazla ifade yer almaktadır. O bazen kendisine susmayı telkin ederek hakikat bilgilerini anlatmada kelimelerin yetersiz kaldığını belirtmektedir. Bazen de susarak kendi iç sesine kulak vermenin önemine işaret eder. Mevlânâ tasavvufun önemli düşüncelerinden olan hâl dilini şiirlerinin konusu yapmıştır. Buna göre varlık âlemindeki canlı-cansız her şey hâl diliyle konuşmaktadır. İşte susarak, sessizliği sağlayarak can kulağıyla varlığın sesini dinlemek gerekir. Bu sesler aslında hakikatin sesleridir. Ona göre insanın yaratılması gayesi de bu hakikat seslerini dinleyerek tefekkür etmek ve ibret almak olmalıdır. Mevlânâ bazen anlayışı kıt olanların yanında konuşulmaması ve susulması gerektiği üzerinde durmaktadır. Çünkü bu, boşuna zahmet çekmeye, üstelik derin hakikatlerin yanlış anlaşılmasına da neden olabilmektedir