PÖTÜRGE (MALATYA) METAMORFİTLERİ'NİN PETROGRAFİK VE PETROLOJİK ÖZELLİKLERİ

Abstract

Doktora Tezi. PÜTÜRGE (MALATYA) METAMORFİTLERİNİN PETROGRAFİK VE PETROLOJİK ÖZELLİKLERİ Emin ERDEM Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı 1994, Sayfa: 119 İnceleme alanı, Malatya ilinin 69 km güneydoğusunda, Pütürge ilçesi civarında, yaklaşık 280 km2 'lik bir alanı kapsamaktadır. Çalışma alanında esas olarak Pütürge Metamorfitleri olarak isimlendirilen Paleozoyik-Mesozoyik yaşlı metamorfik kayaçlar yüzeylemektedir. Ayrıca Şiro Çayı vadisinde küçük bir alanda Orta-Üst Eosen yaşlı Maden Karmaşığı'na ait kırmızı çamurtaşları yüzeylemektedir. Pütürge Metamorfik Masifi'ni oluşturan metamorfik kayaçlar, alt metamorfik topluluk ve üst metamorfik topluluk olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Alt topluluk kayaçları, gözlü gnays, amfibolşist seviyeleri içeren biyotitşist ile bunları kesen granitik gnays ve amfibolit-prasinit damarlarından oluşmuştur. Üst topluluk ise distenli kuvarsit damarları içeren muskovitşist ile bunlar üzerine uyumlu olarak gelen kalkşist-mermer birimlerinden oluşmaktadır. Ayrıca alt topluluk ile üst topluluk arasında yer yer makaslanma zonu ile bu zonlarda pirofillitli fillit seviyeleri yer almaktadır. Makaslanma sınırlı alanlarda görülmektedir, İki topluluk arasında makaslanmanın olmadığı yerlerde alt topluluktan üst topluluk kayaçlarma uyumsuz bir geçiş görülür. İnceleme alanının kuzey kuzeybatısında (Şiro Çayı Vadisi) üst topluluğun muskovitşistleri üzerine Pliyosen yaşlı gölsel kireçtaşı ve traverten birimi gelmektedir. Tüm bu birimler Kuvaterner yaşlı sedimanlar ve yamaç molozları tarafından örtülmüştür.İnceleme alanındaki değişik kayaçlarda ölçülen kırık ve çatlak gibi süreksizlikler ile şistozite ve tabaka gibi düzlemsel yapıların duruşlarının gül ve kontur diyagramlarında değerlendirilmesi sonucu bölgenin genelde kuzey-güney doğrultulu bir sıkışma rejminden etkilendiği görülmüştür. Masifin alt topluluğundaki gözlü gnays ve biyotitşistlerden alınan ölçülerin değerlendirildiği diyagramlarda bir düzensizliğin ortaya çıktığı görülmüştür. Bu düzensizlik birimlerin tek deformasyon evresinden etkilenmediklerini ve çok evreli bir deformasyon tarihçesine sahip olduklarını göstermektedir. 28 Adet kayaç örneğinin analiz verilerinin değişik diyagramlarda değerlendirilmesi sonucu inceleme alanındaki gözlü gnays ve granitik gnaysların çarpışma granitlerinden; bu granitlerin ise Gondwana kıtası ile Avrasya kıtalarının çarpışması sonucu Karbonifer-Permiyen dönemindeki granitik mağmatizma ürünleri olduğu düşünülmektedir. Orto amfibolit-prasinit birimi levha içi alkali bazalt alanına düşmektedir. Bu bazaltlar ise muhtemelen Üst Triyas'dan itibaren Doğu Toroslar'da başlayan açılma öncesi riftleşmeye bağlı olarak oluşan bazik mağmatitlerdir. Mikaşistlerin ise denizel killerden türemiş oldukları belirlenmiştir. Kayaçlarda görülen mineral toplulukları, masifin biri amfibolit fasiyesinin disten-almandin-muskovit ve stavrolit-almandin alt fasiyeslerinde ilerleyen (prograte) türden; diğeri ise yeşilşist fasiyesinde ve gerileyen (retrograte) türden olmak üzere, en az iki metamorfizma geçirdiğini göstermektedir. Bunlardan amfibolit fasiyesindeki metamorfizmaya Meastrihtiyen'de îspendere ve Guleman ofiyolitlerinin masifi üzerlemesinin;, yeşilşist fasiyesindeki metamorfizmaya ise Orta Eosen'deki Maden Volkanizması ile masifin yeniden bir miktar ısınması ve Üst Miyosen'de Pütürge Masifi'nin Arap Levhası üzerine bindirmesinin neden olduğu kabul edilmektedir. İnceleme alanındaki pirofillit yatakları özel sektör tarafından kısmen işletilmektedir. Ayrıca manyetitler ve grafitler maden yatakları yönünden araştırılmaya değerdir. Gözlü gnays ve mermerlerin nisbeten ça ti aksız kısımları mermer sanayinde değerlendirilebilir. II