KEMİRGENLERDE (SIÇAN VE FARE) MELATONİN VE LEPTİN HORMONLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ ÜZERİNE DENEYSEL ÇALIŞMALAR

Abstract

Melatoninin gıda alımı üzerine etkisi ile ilgili, farklı türlerde çelişkili sonuçlar içeren araştırmalar mevcuttur. Sıçanlarda, melatoninin gıda alımını etkilemediğini bildiren çalışmaların yanı sıra, doz bağımlı olarak melatonin uygulamasının orta ve düşük dozlarda gıda alımını artırdığı, yüksek dozlarda ise azalttığını rapor eden çalışmalar da vardır. Hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde, leptin eksikliği gıda alımında artışa yol açmakta ve leptin uygulaması sonrası gıda alımında azalma gözlenmektedir. Bu çalışmada, F.Ü. Tıp Fakültesi Deneysel Araştırmalar Merkezi' nden sağlanan, 200-300g ağırlığında 82 adet Wistar cinsi intakt erkek sıçan ve 30-40g ağırlığında 10 adet erkek fare kullanıldı. Sıçanlarda melatoninin ve pinealektominin, leptin seviyesi ve salgılanma ritmine olası etkileri araştırıldı. Aç bırakılan sıçanlarda, melatoninin hipotalamik nükleuslardaki monoamin seviyelerine etkisi incelendi. Farelerde ise melatonin, leptin ve pinealektominin gıda alımı üzerine etkisi araştırıldı. Serum leptin seviyeleri radioimmunoassay (RIA) yöntemi ile, beyin dokusundaki noradrenalin ve dopamin değerleri HPLC-ECD yöntemiyle belirlendi. Farelerde yem ve su tüketimi metabolik kafeslerde ölçüldü.Çalışmalar sonucunda melatonin, leptinin sirkadiyan ritmini etkilemedi, fakat hem gece hem gündüz leptin salmımını baskıladı. Aç bırakılan sıçanlarda melatonin ventromedial nükleus (VMN) ve lateral hipotalamik nükleus'ta (LHA) noradrenalin salmımını artırdı. Fakat nükleus akkumbens'te ise azalttı. Fareler üzerinde yapılan çalışmada pinealektomi ve leptin uygulaması gıda alımını azaltırken, melatonin gıda alımında artışa sebep oldu. Sonuç olarak melatoninin leptin salınımı üzerine inhibitor bir rolünün olduğu net bir şekilde ifade edilebilir. Çalışmada melatoninin LHA'daki noradrenalini artırıcı etkisi, gıda alımını azaltıcı bir etkiye sahip olabileceğini göstermektedir. Fakat fareler üzerinde yapılan çalışmada melatoninin gıda alımını uyarıcı bir etkiye sahip olduğu belirlendi. Melatoninin gıda alımı üzerine etkisi türe bağımlı olarak değişebilir. Anahtar kelime: Melatonin, leptin, pinealektomi, monoamin, gıda alımı.