Obsesif kompülsif bozukluk tanılı hastaların birinci derece akrabalarında anterior singulat korteks ve talamus hacimlerinin sağlıklı bireylerle karşılaştırılması

Abstract

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), obsesyon ve/veya kompulsiyonların yol açtığı belirgin sıkıntı ve işlev kaybıyla seyreden, ailesel yatkınlık gösteren ruhsal bir bozukluktur. Bu çalışmada OKB tanılı hastaların birinci derece sağlıklı akrabalarında anterior singulat korteks (ASK) ve talamus hacimlerinin sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması ve belirti düzeyiyle ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Fırat Üniversitesi Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği'nde yürütülen olgu-kontrol tipindeki bu çalışmaya DSM-5 tanı kriterlerine göre OKB tanısı alan hastaların birinci derece sağlıklı akrabalarından oluşan, 18–65 yaş aralığında toplam 30 vaka alınmıştır. Vaka grubu ile yaş-cinsiyet açısından eşleştirilmiş 30 sağlıklı kontrol grubu da çalışmaya dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara sosyodemografik veri formu ve Semptom Tarama Listesi-90 (SCL-90-R) uygulanmış; OKB belirti şiddeti Yale–Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği (Y-BOKÖ) ile değerlendirilmiştir. Katılımcıların Manyetik Rezonans (MR) görüntüleri Fırat Üniversitesi Hastanesi Radyoloji Bölümü'nde, özel görüntü analiz yazılımı kullanılarak çekilmiş ve sağ/sol talamus, sağ/sol anterior singulat korteks (ASK) ile toplam serebrum hacimleri sayısal olarak hesaplanmıştır. İstatistiksel analizlerde Ki-kare testi, Mann–Whitney U testi ve Spearman korelasyon analizi kullanılmış, anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Gruplar arasında sağ talamus,sol talamus,sağ ASK, sol ASK ve toplam serebrum hacmi bakımından anlamlı fark saptanmamıştır (sırasıyla p=0,877, p=0,802, p=0,773, p=0,762, p=0,723). Buna karşın vaka grubunda obsesyon puanı ve Y-BOKÖ toplam puanı kontrol grubundan daha yüksek bulunmuştur (p<0,001, p=0,001). Kompulsiyon puanı açısından gruplar arasında istatistiksel olarak fark saptanmamıştır (p=0,690). Vaka grubunda kadınların sağ talamus,sol talamus ve toplam serebrum hacmi erkeklerden daha düşük bulunmuştur ( sırasıyla; p=0,013, p=0,039, p=0,007). Y-BOKÖ alt/toplam puanları ile hacimler arasında anlamlı bir korelasyon saptanmamış (tümü p>0,05), yaş ile tüm hacimler arasında ise negatif yönde bir korelasyon bulunmuştur (tümü p<0,001). Vaka grubunun kendi içerisinde yapılan korelasyon analizi sonucunda; sağ ve sol talamus hacimleri arasında çok güçlü pozitif ilişki olduğu görülmüştür (p<0,001, r=0,957). Vaka grubunda sağ ASK hacmi ile hem sağ talamus, hem sol talamus arasında orta düzeyde bir pozitif korelasyon bulunmuştur (sırasıyla p=0,001,r=0,569; p=0,001,r=0,592). Ayrıca sol ASK hacimleri,sağ talamus,sol talamus ve sağ ASK hacimleri ile pozitif yönde korelasyon bulunmuştur (sırasıyla p=0,009,r=0,469; p=0,012,r=0,451, p<0,001,r=0,631). Toplam serebrum hacmi,sağ talamus,sol talamus, sağ ASK ve sol ASK hacimleri ile güçlü düzeyde pozitif korelasyon göstermiştir (sırasıyla p<0,001,r=0,813; p<0,001,r=0,791; p<0,001,r=0,685; p<0,001,r=0,634). Yaş ile tüm hacimler arasında belirgin negatif yönde korelasyon saptanmıştır. Y-BOKÖ alt/toplam puanları ile hacimler arasında anlamlı korelasyon saptanmadı (tümü p>0,05). Sonuçlarımız hastalarda gösterilen yapısal değişikliklerin bir kısmının hastalık durumuna daha özgül olabileceğini; ailesel risk taşıyan ancak klinik OKB tanısı olmayan akrabalarda hacimsel farklılıkların her zaman belirginleşmeyebileceğini düşündürmüştür. Literatürde OKB'li hastaların birinci derece yakınlarında yapılan çalışmalarda bildirilen yapısal bulguların çoğu zaman değişkenlik gösterdiği ve etki büyüklüklerinin genellikle sınırlı olduğu; bu nedenle daha duyarlı ölçüm yaklaşımlarının belirleyici olabileceği yönündeki çerçeve dikkate alındığında, çalışmamızda anlamlı hacim farkı saptanmamış olması dizindeki genel eğilimle uyumlu bir bulgu olarak değerlendirilebilir. Anahtar Kelimeler: Obsesif kompulsif bozukluk, Birinci derece akraba, Voxel-tabanlı morfometri, Volümetrik analiz, Anterior singulat korteks, TalamusObsessive–compulsive disorder (OCD) is a psychiatric disorder characterized by significant distress and functional impairment caused by obsessions and/or compulsions, and it shows familial predisposition. The aim of this study was to compare the volumes of the anterior cingulate cortex (ACC) and thalamus in first-degree healthy relatives of patients with OCD with those of healthy controls, and to investigate their relationship with symptom severity. In this case–control study conducted at the Psychiatry Outpatient Clinic of Fırat University Hospital, a total of 30 cases aged between 18 and 65 years, consisting of first-degree healthy relatives of patients diagnosed with OCD according to DSM-5 diagnostic criteria, were included. A control group of 30 healthy individuals matched with the case group in terms of age and sex was also included in the study. All participants were administered a sociodemographic data form and the Symptom Checklist-90 (SCL-90-R); the severity of OCD symptoms was assessed using the Yale–Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS). Magnetic Resonance Imaging (MRI) scans of the participants were obtained in the Radiology Department of Fırat University Hospital using specialized image analysis software, and the volumes of the right/left thalamus, right/left anterior cingulate cortex (ACC), and total cerebrum were calculated numerically. In the statistical analyses, Chi-square test, Mann–Whitney U test, and Spearman correlation analysis were used, and the level of statistical significance was accepted as p<0.05. No significant differences were found between the groups in terms of right thalamus, left thalamus, right ACC, left ACC, and total cerebrum volumes (respectively p=0.877, p=0.802, p=0.773, p=0.762, p=0.723). However, the obsession score and Y-BOCS total score were higher in the case group compared to the control group (p<0.001, p=0.001). No statistically significant difference was found between the groups in terms of compulsion score (p=0.690). In the case group, right thalamus, left thalamus, and total cerebrum volumes were found to be lower in women than in men (respectively p=0.013, p=0.039, p=0.007). No significant correlation was found between Y-BOCS subscale/total scores and the volumes (all p>0.05), whereas a negative correlation was found between age and all volumes (all p<0.001). As a result of the correlation analysis performed within the case group, a very strong positive relationship was observed between right and left thalamus volumes (p<0.001, r=0.957). In the case group, a moderate positive correlation was found between right ACC volume and both right thalamus and left thalamus (respectively p=0.001, r=0.569; p=0.001, r=0.592). In addition, left ACC volumes showed positive correlations with right thalamus, left thalamus, and right ACC volumes (respectively p=0.009, r=0.469; p=0.012, r=0.451; p<0.001, r=0.631). Total cerebrum volume showed strong positive correlations with right thalamus, left thalamus, right ACC, and left ACC volumes (respectively p<0.001, r=0.813; p<0.001, r=0.791; p<0.001, r=0.685; p<0.001, r=0.634). A significant negative correlation was found between age and all volumes. No significant correlation was found between Y-BOCS subscale/total scores and the volumes (all p>0.05). We suggest that strong biological determinants such as age can significantly influence brain volumetric measurements and should therefore be considered a fundamental covariate in the interpretation of volumetric findings. The volume differences observed in the case group according to sex, education level, place of residence, and degree of kinship (lower volumes in females; higher volumes in individuals with high school education or above, urban residence, and those with sons or daughters) may reflect the age distribution and sociodemographic characteristics of the sample and warrant further investigation. Keywords: Obsessive–compulsive disorder; First-degree relatives; Voxel-based morphometry; Volumetric analysis; Anterior cingulate cortex; Thalamus