Nallıziyaret Tepe (Keban-Elazığ) bakır oluşuklarının kökenine bir yaklaşım

Abstract

Nallıziyaret Tepe (Keban) Cu oluşukları, Keban Metamorfitleri' ni (Permo-Karbonifer) intrüzif olarak kesen Keban magmatitleri (Üst Kretase) ile ilişkili olarak gelişmiştir. Detaylı harita çalışmaları, cevherli ve cevhersiz kırıklar, jeokimya ve sıvı kapanım çalışmaları ile hidrotermal çözeltilerin kökeni açıklanmaya çalışılmıştır. N-5 nolu sondaj karot örnekleri ve yüzeyden alınan örneklerde XR fluoresans yöntemiyle yapılan analizler sonucu Cu'ın magmatik kayaçlar içerisindeki miktarı ortalama 173 ppm, rekristalize kireçtaşlannda ortalama 4 ppm, kalkşistlerde ortalama 102 ppm ve serizit kloritşistlerde ise ortalama 837 ppm olarak tespit edilmiştir. Korelasyon analizleri sonucu magmatik kayaçlarda Cu ile diğer elementler arasında ilişki görülmezken, metamorfitler içerisinde Cu ile Th, Y, Zr, Nb, Ga, Ba, Rb arasında pozitif ilişki görülmektedir. Bu ise magmatik hidrotermal akışkanların rekristalize kireçtaşları içine doğru ilerleyememesi fakat serizit kloritşist ve kalkşistler içerisine doğru hareket etmiş oldukları şeklinde yorumlanmaktadır. Hidrotermal çözeltilerin kökenini yorumlamak amacıyla kalkopiritlerle ilişkili kuvarslarda, kalsit ve floritlerde sıvı kapanım çalışmaları yapılmıştır. Kalkopiritlerle ilişkili kuvarslarda birincil kapanımlarda homojenleşme sıcaklığı ortalama 433 °C ve tuzluluk % 17 NaCl eşdeğeri ile floritlerde birincil kapanımlarda homojenleşme sıcaklığı ortalama 110 °C ve tuzluluk % 18 NaCl eşdeğeri, kalsitlerde birincil kapanımlarda homojenleşme sıcaklığı ortalama 175 °C ve tuzluluk % 24 NaCl eşdeğeri, olarak saptanmıştır. Kuvarslarda ikincil kapanımlarda homojenleşme sıcaklığı ortalama 337 °C ve tuzluluk % 9,6 NaCl eşdeğeri, kalsitlerde ikincil kapanımlarda homojenleşme sıcaklığı ortalama 127 °C ve tuzluluk % 13 ,6 NaCl eşdeğeri saptanmıştır. Bu verilere göre, birincil kapanımlarda yüksek homojenleşme sıcaklığı ve tuzluluk oranlarının hidrotermal çözeltilerin magmatik kökenli olduğu şeklinde yorumlanarak, ikincil sıvı kapanımlardaki düşük tuzluluk değerlerinin meteorik suların etkili olduğu yüzeysel ortam koşullarını yansıttığı düşünülmektedir. Kalkopiritlerle ilişkili kuvarsların hidrotermal çözeltilerin katatermal evresinde oluştuğunu, kalsit ve floritlerin epitermal evreyi temsil ettiği görülmektedir.