'İmamınız da Sizdendir' Hadisi Özelinde Âhir Zaman İmamı Üzerine Bazı Değerlendirmeler

Abstract

düşüncelerine ve değişimlerine ışık tutan rivayetlerden olan kıyamet öncesi Hz. Îsâ’nın âhir zamanda nüzûl edip yeryüzünde tam adaleti sağlamasını, dini tecdid etmesini, âhir zamanda imâmet meselesini ve yeryüzünün Hz. Âdem dönemindeki haline dönmesini konu edinen hadislerle, yine onunla bağdaştırılan Mehdî ve Deccâle ilişkin bazı rivayetleri incelemektir. Bu bağlamda kıyamet öncesinde insanlığın nasıl bir dünya ile karşılaşacağı, İslâmiyet başta olmak üzere tüm dinlerde ve tüm dünyada nasıl bir değişimin yaşanacağı, “Hz. Îsâ, Mehdî, Müslümanlar içinde bir gruptan kim veya kimlerin” buna önderlik edeceğine dair görüşler ve bunların tutarlı olup olmadığı konusu çalışmamızın temel problemini oluşturmaktadır. Yine Hz. Îsâ’nın âhir zamanda nüzûl ederek dünyada tam adaleti sağlayıp Yüce Allah’ın dinini tecdid edeceği inancı kabul edildiğinde, bunu hangi vasfıyla yapacağı ve Hz. Muhammed’in son peygamber olması gerçeğiyle bu görüşün nasıl telif edileceği sorusu da bu çalışmanın cevap aradığı temel konulardan biridir. Araştırmada nitel yöntem kullanılmış olup konuyla ilgili rivâyetler ve yorumları hadis, tefsir, tasavvuf gibi diğer İslâmi literatür kaynaklarından ve güncel çalışmalardan incelenerek yeni bir bakış açısı ortaya koyulmuştur. Bunu yaparken özellikle müşterek râvisi İbn Şihâb ez-Zührî olan “İmamınız da sizden biri olduğu halde Îsâ aranıza indiği zaman…”, “Îsâ sizden biri olarak size imamlık ettiği zaman”, “Îsâ size imam olduğu zaman…” ve “Îsâ sizden olan ile, yani Kur’an ve sünnetle, size imamlık ettiği zaman…” hadisleri ve varyantları incelenerek karşılaştırılmıştır. Yine zayıf rivayetlerin, Kaʿbu’l-Ahbâr’a dayandırılan haberlerin, sahâbe, tâbiîn ve sonraki dönem âlimlerin görüşleri ve kelâmî tartışmaların meseleye nasıl dahil edildiği tahlil edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada âhir zamanda meydan geleceği ifade edilen son ıslah ve ifsad hareketine dair gelen rivayetlerde ifsad faaliyetlerinin başında Deccâl’ın olacağı neredeyse tüm âlimler tarafından ittifakla kabul görmüş, ancak ıslah hareketine kimin başkanlık edeceği konusunda ihtilafın olduğu ve farklı görüşlerin bulunduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda bazı rivayetlere göre âhir zamanda İslâm dininde büyük tecdid yaparak yeryüzünü adaletle dolduracak kişi Hz. Îsâ’dır. Bazı haberlere göre ise Müslümanların imamı kendi içlerinden çıkacak, dolayısıyla son büyük tecdid Mehdî tarafından gerçekleştirilecek ve İslâmiyet’in yeryüzüne hâkim olması onun öncülüğünde vukû’ bulacaktır. Bir kısım haberlerde ise imâmet işini kıyamete kadar bir grup Müslümanın üstleneceği ifade edilmekte, buna göre Hz. Îsâ ve Mehdî biçiminde belirli bir şahsiyet merkezli düşünce bulunmamaktadır. Bunlarla birlikte bazı yorumcuların Deccâl ve Îsâ kavramlarına sembolik bir anlam yüklediklerine tanıklık edilmiştir. Yapılan tüm değerlendirmeler ve yorumlar neticesinde âhir zamanda Müslümanları nasıl bir liderin beklediği hususunun sahâbe döneminden itibaren tartışılıp ihtilaflı hale geldiği, bu ihtilafın sonraki nesillere intikal ettiği, dolayısıyla âhir zamana ilişkin meselelerden olan imâmet konusuna ilişkin ciddi belirsizlikler bulunduğu, konuyla ilgil hadislerin çoğunun zayıf veya mevzu olduğu, bu hadislerin Temel İslam İlimlerinde farklı şekilde yorumlandığı sonucuna varılmıştır. Nitekim sahih hadislerden hareketle mesele tam netliğe kavuşmayınca konu tarihi süreç içerisinde zayıf rivayetlerle açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda birçok hadis şarihi, bu müşkil meseleyi zayıf rivayetlerle çözmek istemiştir. Kaʿbu’l-Ahbâr’ın konuyla ilgili naklettiği bazı rivayetlerin Hz. Peygamber’e nispet edildiği görülmektedir. Ayrıca Teftâzânî’nin bu tartışmaya dahil olup Hz. Îsâ’nın imâmetinin doğru olabileceği yönünde görüş belirtmesi hayli dikkat çekicidir.