HELLENİSTİK DÖNEM ANADOLU KRALLIKLARI

Abstract

Antik Çağ'ın MÖ 4. ve 1. yüzyıllarını kapsayan Hellenistik Dönem, Anadolu tarihi için son derece önem arz etmektedir. Hellenistik Dönem, Makedonya Kralı Büyük İskender'in MÖ 334 yılında düzenlediği Doğu Seferi ile başlamıştır. Pers İmparatorluğu'nun yıkılmasıyla noktalanan bu seferin ardından Makedonya'dan Hindistan'a kadar uzanan topraklarda Doğu-Batı sentezi olan Hellenizm kültürünün hakim olduğu İskender İmparatorluğu kurulmuştur. Ancak MÖ 323 yılında yaşamını yitiren Büyük İskender'in ardından bu imparatorluk onun generalleri/halefleri arasında başlayan "Diadokhlar Savaşı" nedeniyle parçalanmıştır. Zira 42 yıl sürecek olan bu mücadelenin beşinci ve son serisi olan MÖ 281 yılındaki Korupedion Savaşı'nın ardından İskender'in imparatorluğu ikinci nesil generalleri/ardılları tarafından muhtelif bölgelerde kurulan Epigon Krallıklara ayrılmıştır: Mısır'da Ptolemaioslar, Ön Asya'da Seleukoslar ve Makedonya'da Antigonoslar. İşte çalışmamızın odak noktası olan Küçük Asya/Anadolu coğrafyası bu krallıklar arasında devam eden egemenlik mücadelesinin merkezi olmuştur. Nitekim Seleukos Hanedanlığı'nın hükümranlık alanı konumundaki Küçük Asya'da MÖ 3. yüzyılda yaşanan bu çatışma ortamı nedeniyle oluşan siyasi otorite boşluğundan yararlanarak bağımsızlığını kazanan bir çok merkezi krallık kurulmuştur: Bergama Krallığı, Galatya Krallığı, Kommagene Krallığı, Bithynia Krallığı, Pontos Krallığı ve Kapadokya Krallığı. Hellenistik Krallıklar olarak adlandırılan bu siyasi unsurlar Küçük Asya'daki Hellenizm kültürünün en önemli temsilcileri olmuşlardır. Ancak MÖ 2. yüzyıldan itibaren Küçük Asya siyasetine dahil olan Roma Cumhuriyeti'nin tahakkümü altına girmeye başlayan Hellenistik Krallıklar, MÖ 1. yüzyılda tamamen bu emperyalist gücün birer parçası olmuşlardır. Netice itibarıyla yaklaşık üç asır boyunca varlığını sürdürmeyi başaran Hellenistik Krallıklar, siyasi, mali, askeri, dini ve sosyo-kültürel açıdan Anadolu medeniyet tarihinin mihenk taşları olmuşlardır. Anahtar Kelimeler: Anadolu, Küçük Asya, Hellenistik Dönem, Büyük İskender ve Ardılları, Hellenistik KrallıklarThe Hellenistic Period, which covers the 4th and 1st centuries BC of Antiquity, is extremely important for the history of Anatolia. The Hellenistic Period started with the Eastern Campaign organized by Macedonian King Alexander the Great in 334 BC. After this campaign, which ended with the collapse of the Persian Empire, the Alexander Empire, which was dominated by the Hellenism culture, which was an East-West synthesis, was established in the lands extending from Macedonia to India. However, after Alexander the Great died in 323 BC, this empire was divided due to the "Wars of the Diadochi" that started between his commanders/successors. Because, after the Battle of Koroupedion in 281 BC, which was the fifth and final series of this struggle that would last for 42 years, Alexander's Empire was divided into Epigonoi Kingdoms established in various regions by his second generation commanders/successors: Ptolemaic Dynasty in Egypt, Seleucid Dynasty in Near East and Antigonid Dynasty in Macedonia. Here, Asia Minor/Anatolia geography, which is the focus of our study, has been the center of the ongoing struggle for sovereignty between these kingdoms. As a matter of fact, many centralized kingdoms were established in Asia Minor, which was the domain of the Seleucid dynasty, by taking advantage of the political authority vacuum created by this conflict zones in the 3rd century BC: The Kingdom of Pergamon, The Kingdom of Galatian, The Kingdom of Commagene, The Kingdom of Bithynian, The Kingdom of Pontus and The Kingdom of Cappadocia. These political agents, called the Hellenistic Kingdoms, became the most important representatives of the Hellenistic culture in Asia Minor. However, the Hellenistic Kingdoms, which started to come under the domination of the Roman Republic, which was involved in the politics of Asia Minor since the 2nd century BC, became a part of this imperialist power in the 1st century BC. As a result, the Hellenistic Kingdoms, which managed to survive for about three centuries, became the cornerstones of the history of Anatolian civilization in terms of political, financial, military, religious and socio-cultural aspects. Key Words: Anatolia, Asia Minor, Hellenistic Period, Alexander the Great and Successors, Hellenistic Kingdoms.