KARAKAŞ (BASKİL-ELAZIĞ) ÇEVRESİNİN JEOLOJİK ÖZELLİKLERİ

Abstract

Yüksek Lisans Tezi KARAKAŞ (ELAZI?/BASKİL) ÇEVRESİNİN JEOLOJİK ÖZELLİKLERİ Arif GÜDÜCÜ Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı 1996, Sayfa: 103 İnceleme alanı Doğu Toros Orojenik Kuşağı üzerinde, Elazığ iline bağlı Baskil ilçesinin 1 5 km kadar batısındaki Karakaş köyü yöresinde yeralır. Bölgede yüzeyleyen kayaçlar Paleozoyik'ten Kuvatemer'e kadar değişik yaştaki birimlerden oluşur. İnceleme alanının en yaşlı birimi Permiyen yaşlı Keban Metamorfitleri'dir. Rekristalize kireçtaşı-kalkşist litolojisinden oluşan bu birim, Üst Triyas-Alt Kretase zaman aralığında yeşilşist fasiyesinde metamorflze olmuştur. Bölgenin ikinci yaşlı kayaç birimini Üst Kretase yaşlı Baskil Mağmatitleri oluşturur. Çalışma alanında başlıca derinlik, damar ve yüzey kayaçları ile temsil edilen bu birim ile Keban Metamorfitleri arasındaki ilişki genellikle tektonik olmakla birlikte, yer yer skarn zonları da gözlenmektedir. Baskil Mağmatitleri 'ne ait derinlik kayaçlan başlıca tonalit ve geçiş kayaçlarından oluşmuştur. Tonalitler inceleme alanında bazik ve asit damar kayaçları ile sıkça kesilmiştir. Tonalitleri kesen damar kayaçları yer yer de tonalitler üzerine yayılmış ve daha üstte bulunan bazaltik, andezitik bileşimli volkanik kayaçlara geçişli olarak izlenmektedir. Tamamen, aktif bir kıta kenarında, fazla kalın olmayan kıtasal kabuk ile kısmen de okyanus kabuğu üzerinde meydana gelen Baskil Mağmatitleri, Neotetis'in güney kolunun Senoniyen'deki kapanma evresinde oluşmuş adayayı ürünleridir. İnceleme alanındaki çökel istif Alt Paleosen'den itibaren başlar. Bölgede yüzeyleyen Senozoyik yaşlı bu çökel birimler genel özellikleri ile şu şekildeIV sıralanırlar: Alt Paleosen yaşlı, şarabi-kırmızı renkli konglomeralardan oluşan Kuşçular Formasyonu, Baskil Mağmatitleri üzerinde uyumsuz olarak yeralmaktadır. Kuşçular Formasyonu üzerine yine uyumsuz olarak gelen Orta Paleosen-Alt Eosen yaşlı Seske Formasyonu, gri-beyaz renkli, kalın tabakalı kireçtaşlarından oluşmuştur. Seske Formasyonu, Orta Eosen-Üst Oligosen yaşlı Kırkgeçit Formasyonu ile uyumsuz olarak örtülmüştür. Tabanında killi-kumlu kireçtaşları ile başlayan bu formasyon, üste doğru olistostromal konglomera ve daha sonra da fliş fasiyesindeki çökellere geçer. Formasyonun tavanını ise ince- orta tabakalanmalı, beyaz renkli, Üst Oligosen yaşlı kireçtaşları oluşturur. Stratigraflk istifin en üst seviyesinde ise Kuvaterner yaşlı yamaç molozları, üzerine geldiği birimleri uyumsuzlukla örtmüştür. İnceleme alanı tüm Toroslar'da olduğu gibi yoğun tektonik olaylann izlerini taşımaktadır. Bölgede özellikle Üst Kretase ve Miyosen, tektonizmanın en şiddetli geçtiği dönemler olmuştur. Bu nedenle yukandaki birimler arasında özellikle bindirme tektoniği ağırlıklı olmak üzere sıkça tektonik dokunaklar izlenmektedir. Tektonik dokunakların başında inceleme alanını baştan başa kateden, BGB-DKD doğrultulu ve KKB' ya eğimli Baskil Bindirme Fayı gelir. Keban Metamorfitleri ve Seske Formasyonu'na ait kireçtaşlarında KKB- GGD ve KKD-GGB doğrultulu düzenli makaslama kırık sistemleri gelişmiştir. Düşey ve doğrultu atımlı faylar, küçük ölçekli yırtılma fayları ve Keban Metamorfitleri'nde gelişen asimetrik kıvrım sistemleri inceleme alanının diğer tektonik yapılarını oluşturur. Ayrıca, metamorfltlerde gelişen kıvrım eksenlerinin K35°-45°D doğrultusunda olduğu ve bu kıvrım eksenlerinin bölgeyi etkileyen ana sıkışma gerilmesinin doğrultusuna dik konumda bulundukları tespit edilmiştir. Keban Metamorfitleri'nde oldukça iyi gelişmiş şistozite gözlenmektedir. Şistozite düzlemleri tabakalanmaya paralel gelişmiştir. Birim içerisinde çok evreli deformasyon izleri sıkça gözlenmektedir. İnceleme alanındaki tektonik yapıların yaklaşık KKB-GGD doğrultulu bir sıkışma sonucunda oluştuğu, bu sıkışmanın Arap Levhası'nın Üst Kretase'den itibaren kuzeye yönelik bağıl hareketinden kaynaklandığı tezi bu çalışmada da benimsenmiştir. Bunun için, Keban Metamorfitleri ve Seske Formasyonu'ndan alman kırık doğrultularına ait ölçüler, gül diyagramlannda değerlendirilerek, inceleme alanının KKB-GGD doğrultulu bir sıkışma gerilmesinin etkisinde kaldığı ortaya konmuştur. KKB-GGD doğrultulu sıkışmanın sonucunda oluşan küçük ölçekli kıvrımcıklar ve mikro kıvrımlar ile makaslama kırıkları daha çok sünümlü kayaçlarda gelişmiştir.Alpin dağoluşum hareketlerinin şekillendirdiği sahada; Laramiyen, Anadolu, Saviyen ve Striyen orojenik fazlan etkili olmuş ve bunlara bağımlı uyumsuzluk düzlemleri meydana gelmiştir. İnceleme alanında küçük depolanmalar şeklinde metalik cevherleşmeler gözlenmiştir. Bu cevherleşmeler, bindirme etkisi ile oluşan hidrotermal çözeltilerin, kayaçlardaki kırıklı zonlara ve kuvarsit merceklerine yerleşmesi ile meydana gelmiştir. Karakaş Köyü'nün batısındaki hematit ve Situşağı Köyü'nün güneyindeki molibdenit oluşumları bu şekilde oluşmuş cevherleşmelerdir. ANAHTAR KELİMELER : Karakaş, Toros Orojenik Kuşağı, Neotetis, Neo- tektonik, Baskil Bindirme Fayı, Arap Levhası.