KAPİN-ŞABATA (GULEMAN-ELAZIĞ) KROM CEVHERLEŞMESİNİN İNCELENMESİ

Abstract

YÜKSEK LİSANS TEZİ KAPİN-ŞABATA (GULEMAN-ELAZIĞ) YÖRESİNDEKİ KROM CEVHERLEŞMESİNİN İNCELENMESİ NİLGÜN ASLANT AŞ Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Anabilim Dalı 2001, Sayfa:54 Elazığ ilinin 60 km Güneydoğusunda bulunan Guleman Krom Yatakları, Türkiye'nin en önemli krom yataklarındandır. Bölgede 500 kadar krom zuhuru tespit edilmiştir. Bu bölgedeki krom yatakları dört ana bölgeye ayrılır. Bunlar; Gölalan, Pütyan, Rut-Taşlıtepe, Kefdağ- Kapin- Şabata kesimleridir. Elazığ'ın 1/25000 ölçekli jeoloji haritasının K43-C4 paftasında bulunan ve bu tezin çalışma alanı olan Kapin- Şabata bölgesinde otokton birim olarak Lice Formasyonu, yakın çevresinde ise allakton birimler olarak Guleman Grubu, Maden Karmaşığı ve Hazar Karmaşığı gözlenir. Alt Miyosen yaşlı Lice Formasyonu kumtaşı, kireçtaşı, şeyi ve marn ardalanmasından oluşur. Jura- Alt Kretase yaşlı Guleman Grubu genel olarak; dünit, harzburjit ve bunların alterasyonu ile oluşan serpantin minerallerini içerir. Üst Meastrihtiyen- Alt Eosen yaşlı Hazar Karmaşığı kumtaşı, şeyi ve marn ardalanmasından oluşur. Orta Eosen yaşlı Maden Karmaşığı ise kumtaşı, kireçtaşı, çamurtaşı, yastık lavlar, andezit-bazalt seviyesi ve numulitli kireçtaşlarından oluşur. Kapin-Şabata krom cevherleşmeleri bazik-ultrabazik kayaçlarla ilişkili Alpin(podiform) tipi yataklardır. Cevher kütleleri düzensiz şekillerde olup genelde mercek ve kafa şekillidir.III Bu kütleler bir doğrultuda devamlılık gösterebilirler, bu özelliklerinden dolayı teşbih şekilli kütleler olarak tanımlanabilir. Çalışma bölgesindeki kromit kütlelerinin uzunluğu ençok 16m, kalınlığı 5m kadardır. Kapin bölgesinde cevher uzanımlarının doğrultuları KB-GD'dur ve eğimleri yaklaşık 60° ile GB'yadır. Kapin bölgesi ile Şabata bölgesini KD-GB doğrultusunda uzanan bir fay ayırmaktadır. Şabata krom ocakları Kapin krom ocaklarının GD'sunda kalır. Şabata bölgesinde de Kapin bölgesindeki gibi KB-GD doğrultulu, yaklaşık 60° ile GB'ya eğimli cevher uzanımları gözlenir. Cevherleşmeye ileri derecede alterasyona uğramış dünit ve harzburjitlerden oluşan yankayaçlar eşlik eder. Bunlar sulu metemorfizma ve tektonizma etkisi ile serpantinit minerallerine (lizardit, krizotil, bastit) dönüşmüştür. Cevher kromit minerallerinden oluşurken piroksen ve olivinler gang minerallerini oluşturur. Bu durumu ile basit mineralojik ve petrolojik özelliklere sahiptirler. Arazi incelemelerinde çatlak ve fay zonlannda 1-30 cm arasında ikincil mineral oluşumları gözlenmektedir. Bunlar klorit, tremolit, manyezit türü minerallerdir. Arazide kromit; masif, nodüler, saçınımlı ve bantlı özelliği gösterir. Çalışma alanında işletilen tek cevher minerali kromittir. Parlak kesitlerde çok az oranlarda nikel minerallerine (pentlandit, milllerit, hezlavodit gibi) ve kromit tanesinin kenar ve çatlaklarında ikincil oksit minerallerine (hematit) rastlanmıştır. Kromit taneleri yarıözşekilli ve özşekilsiz haldedir ve kataklastik doku gösterirler. Bu çalışmada, Kapin-Şabata kromitlerinin C^Os, Fe2Û3, AI2O3, oksitlerinin ve Al3+, Fe3+, Cr3+ katyonlarının değerlerinden yararlanılarak oluştukları tektonik ortama göre sınıflandırılması ve isimlendirilmesi yapılmıştır. Bu sınıflandırmada Alpin tipi kromitlerle benzer özellikler göstermişlerdir. Kromitlerin isimlendirilmesinde alüminyumkromit, subferroalüminokromit, alüminokromit ve krompikotit gibi değişik isimler tespit edilmiştir. Kapin-Şabata bölgesindeki örneklerin ortalama Cr2O3 içerikleri %56.43 - 26.65 arasında değişmekte olup ortalama %44,25 Cr2O3 içerirler. Daha çok metalurjik olmak üzere metelurjik ve refrakter sanayiinde kullanılan cevher çıkarılır. Kapin açık işletme bölgesinde alt koddaki cevher refrakter, üst koddaki ise metalurjik niteliktedir. Anahtar Kelimeler: Peridotit, Ultrabazik, Kromit, Podiform Kromit, Alpin Tipi Kromit, Ortomagmatik, Guleman(Elazığ).