BİLGİSAYAR VE ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ EĞİTİMİ BÖLÜMÜ ÖĞRETMEN ADAYLARININ DİJİTAL OKURYAZARLIK DÜZEYLERİ VE SİBER ZORBALIĞA İLİŞKİN DUYARLILIKLARININ İNCELENMESİ

Abstract

Bu çalışmada, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi (BÖTE) Bölümü'nde öğrenim gören öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeyleri ve siber zorbalığa ilişkin duyarlılıkları çeşitli değişkenler açısından incelenmiştir. Ayrıca adayların dijital okuryazarlık düzeyleri ile siber zorbalığa ilişkin duyarlılıkları arasındaki ilişki araştırılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Elâzığ Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi BÖTE Bölümü'nde 2017 – 2018 bahar yarıyılında eğitim görmekte olan 2., 3. ve 4. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmada verilerin elde edilmesi amacıyla Kişisel Bilgi Formu, Siber Zorbalığa İlişkin Duyarlılık Ölçeği ile Dijital Okuryazarlık Ölçeği ve Siber Zorbalık ile Dijital Okuryazarlığa İlişkin Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılmıştır. Elde edilen nicel veriler, SPSS 21.0 paket programıyla analiz edilmiş ve verilerinin analizinde değişkenlere bağlı olarak Kolmogorov-Smirnov Z Testi, Bağımsız Gruplar t-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Tukey, LSD, Kruskal Wallis, Mann Whitney U-Testi ve Pearson Korelasyon Analizi Testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin yüksek seviyede olduğu tespit edilmiştir. Adayların dijital okuryazarlık seviyelerinin cinsiyet, yaş, kişisel bilgisayara sahip olup olmama, herhangi bir sosyal ağa üye olup olmama, İnternet'te harcanan günlük süre ve en sık ziyaret edilen site türü değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği sonucuna varılmıştır. Adaylardan 3. sınıfta olanların 2. ve 4. sınıfta olanlara göre dijital okuryazarlık düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca adayların bilgisayar kullanma deneyimleri arttıkça dijital okuryazarlık düzeylerinin arttığı görülmüştür. Araştırmaya katılan öğretmen adaylarının siber zorbalığa ilişkin duyarlılıklarının yüksek seviyede olduğu ortaya çıkmıştır. Adayların siber zorbalığa ilişkin duyarlılık düzeylerinin cinsiyet, yaş, sınıf, bilgisayar kullanım süresi, herhangi bir sosyal ağa üye olup olmama, İnternet'te harcanan günlük süre ve en sık ziyaret edilen site türü değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği sonucuna varılmıştır. Adaylardan kişisel bilgisayara sahip olanların diğerlerine kıyasla siber zorbalığa ilişkin daha yüksek duyarlılığa sahip olduğu saptanmıştır. Araştırmaya katılan öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeyleri ile siber zorbalığa ilişkin duyarlılıkları arasında orta düzeyde pozitif korelasyon bulunmuştur. Buna göre katılımcıların dijital okuryazarlık düzeyleri arttığında siber zorbalığa ilişkin duyarlılıkları da artmaktadır. Nitel veriler incelendiğinde öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık ve siber zorbalığa karşı duyarlılık konularında bilinçli oldukları gözlemlenmiştir.In this study, sensitivities of digital literacy and cyberbullying of teacher candidates trained in Department of Computer Education and Instructional Technologies (CEIT) was examined in terms of various variables. In addition, the relationship between candidates' digital literacy levels and their sensitivities to cyberbullying was investigated. The universe of the research is constituted by prospective teachers of the Department of CEIT. The working group of the research is students who are in training at 2nd, 3rd and 4th grade in spring semester 2017 – 2018 at Department of Computer Education and Instructional Technologies in Elâzığ Fırat University Faculty of Education. In order to obtain data in the research, Personal Information Form, Semi-structured Interview Form on Cyberbullying and Digital Literacy, Sensitivity Scale for Cyberbullying and Digital Literacy Scale were used. The quantitative data obtained were analyzed with the SPSS 21.0 package program. The obtained data were analyzed by Kolmogorov-Smirnov Z-Test, Independent Samples t-Test, One Way Analysis of Variance (ANOVA), Tukey, LSD, Kruskal Wallis, Mann Whitney U-Test and Pearson Correlation Analysis Test. Qualitative data were analyzed by descriptive analysis. As a result of the research, it was determined that the digital literacy levels of the teacher candidates are at a high level. According to the results of the research, it is observed that the candidates' gender, age, whether they have personal computers, whether they are members of any social network, daily time spending on the Internet, did not seem to have a significant effect on literacy levels. It was found that the candidates in the 3rd grade had higher digital literacy levels than the 2nd and 4th grade students. Moreover, as the years of computer use of candidates increased, digital literacy levels increased. It was found out that teacher candidates who participated in the study had high level of sensitivity to cyberbullying. It is observed that the candidates' gender, age, class, duration of computer use, whether they are members of any social network, did not seem to have a significant effect on cyberbullying sensitivities. It has been determined that candidates who have personal computers have a higher sensitivity to cyberbullying than others. A moderately positive correlation was found between the teacher candidates' digital literacy levels and their sensitivities to cyberbullying. Accordingly, when the digital literacy levels of the participants increase, their sensitivity to cyberbullying is increasing. When the qualitative data were examined, it was observed that teacher candidates were conscious about digital literacy and cyberbullying sensitivity.