İbn Haldun’un Tarih Anlayışı Üzerinden Tarih’l İber ve Sebük Tegin

Abstract

Mukaddime eseriyle ilmi disiplin oluşturduğu kabul edilen İbn Haldun hakkında yazılanlar çelişkili ifadeler içermektedir. Bazı kaynaklarda tarihçi ve müellifler İbn Haldun’u ilmi ve şahsi olarak överken, bazı kaynaklar ise onu makam hırsıyla dolu ve devlet yönetiminde itibar görmek için her şeyi göze alabilecek bir şahsiyet olarak tanıtmaktadır. İbn Haldun’un özellikle şahsı hakkında zıt yönde farklı malumatlara rağmen onun ilmi yönü hakkında, önemli bir düşünür ve Mukaddime eserinin önemli bir eser olduğu noktasında herkes hemfikirdir. İbn Haldun Mukaddime eseriyle, tarih felsefesici, umran/sosyoloji biliminin kurucusu ve İslam dünyasında “neden-nasılcı” tarih anlayışının tesis edilmesini gerçekleştirmiştir. Ancak teorik nazariyelerinin pratik sahada en önemli temsilcisi konumunda olan Kitabu’l-İber eserinin dünya tarihi niteliği taşıyan bölümlerinin bilinmemesi bilim dünyası için bir kayıptır. Arap aşiretlerinin ve devletlerinin başlangıçtan günümüze kadar olan süreci anlatan ikinci bölümde kendi zamanına kadar tesis edilen Rum, Pers, Yunan devletlerinin tarihini aktarmış ve Gazneliler’i de bu başlık altında anlatmıştır. İbn Haldun, Kitabu’l-İber adlı eserinde tarihin önemli bir dönemini içine alan Türk ve İslam tarihinin önemli temsilcilerinden biri olan Gazneli Devleti ve özellikle bu devletin kurucusu olan Sebük Tegin hakkında önemli bilgiler vermektedir. Bu çalışmamızda İbn Haldun’un Sebük Tegin hakkında naklettiği bilgiler, zaman zaman dönemin başka kaynaklarında geçen bilgilerle karşılaştırılarak ele alınmaktadır.