XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİNDE KARABORSACILIK VE KAÇAKÇILIK

Abstract

[TR] XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİNDE KARABORSACILIK ve KAÇAKÇILIK Savaş Yılmaz * ORCID: 0000-0002-6979-6495 Öz Osmanlı Devleti’nde karaborsacılık ile kaçakçılık suçları XVI. yüzyılın ilk yarısında fazla görülmemişken, bu suçların, bu yüzyılın ikinci yarısında etkili olmasında; Osmanlı-Avusturya Macaristan ve Osmanlı-İran savaşları, Kanûn-ı kadimin bozulması ile Celali isyanlarına bağlı olarak üretim ile tüketim arasındaki dengenin kırsaldan şehir merkezlerine yapılan göçlerle bozulması gibi sebepler gösterilebilir. Ayrıca malî buhranların yaşanması ile tebaanın yanı sıra ehl-i örf ile ehl-i şer’den bazılarının görevlerini suiistimal ederek karaborsacı ve kaçakçılarla işbirliği yapmaları, karaborsacılık ile kaçakçılık olaylarının artmasına yol açmıştı. Merkezî yönetim, artan karaborsacılık olaylarına karşı bazı önlemler almıştı. Kıtlık zamanlarında karaborsacıların, haksız kazanç sağlamalarını önlemek için narh sistemini devreye sokmuştu. Narh sistemi sayesinde pazar ekonomisi belirlenerek tebaaya zahire, meyve, et gibi temel gıda maddelerinin fahiş fiyatlarla satılmasına mani olunmak istenmişti. Böylece pazar ekonomisi kontrol edilerek tebaanın, temel gıda maddelerini temini yoluna gidilmişti. Ancak gerek beşerî gerek ise doğal sebeplere bağlı olarak zahire, meyve, et vs. temin edilmesinde karaborsacılar bazı sorunlar çıkarmışlardı. Kaçakçılık olaylarında ise devlet ekonomisi doğrudan zarar görmüş aynı zamanda zor temin edilen ürünler aşırı kâr marjıyla küffara satıldığı için tebaa da mağdur olmuştu. Küffara satılması yasak olan stratejik önemdeki emtianın satılması, devlet politikasına da zarar vermişti. Bu bağlamda merkezî yönetim hem karaborsacılara hem de kaçakçılara ağır cezalar vererek mücadele etmişti. Ancak ehl-i örf ile ehl-i şer’den bazılarının karaborsacı ile kaçakçılardan rüşvet alıp kendilerine yeni gelir kapısı oluşturmaları, merkezî yönetimin karaborsacı ve kaçakçılarla mücadelesini sekteye uğratmıştı. Ayrıca karaborsacı ile kaçakçıların elde ettikleri gelirin fazla olması, denizlerin kontrolünün sağlanmasında karşılaşılan zorluklar karaborsacı ile kaçakçılık olaylarının önlenememesinde oldukça etkili olmuştu. Osmanlı Devleti’nde XVI. yüzyılında karaborsacılık ve kaçakçılık suçları üzerinde yapılan çalışmaların oldukça sınırlı olması, mühimme defterlerine dayanarak böyle bir çalışmanın yapılmasını gerekli kılmıştır. Anahtar Kelimeler: XVI. Yüzyıl, Merkezî Yönetim, Karaborsacılık, Kaçakçılık, Kıtlık, Cezalar.