MEB DEĞERLER EĞİTİMİ ETKİNLİK KİTAPLARININ İNCELENMESİ VE ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİNE GÖRE DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Bu araştırma, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2022 ve 2023 yıllarında yayımlanan Değerler Eğitimi Etkinlik Kitabı ile Değerler Eğitimi (Aile ve Toplum) Etkinlik Kitabı'nın içerik yapısını ve sınıf içi uygulanabilirliğini öğretmen görüşleri ışığında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımında, iç içe geçmiş tek durum deseni kullanılmıştır. İki veri kaynağı bulunmaktadır: (i) kitaplarda yer alan on kök değere ilişkin 221 etkinlik (doküman analizi) ve (ii) 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Muş il merkezindeki iki ortaokulda görev yapan 10 Türkçe öğretmeninin yazılı yarı yapılandırılmış görüşleri. Kitaplardan doküman analizi yöntemiyle toplanan veriler, araştırmacı ve uzman görüşüyle geliştirilen Etkinlik Değerlendirme Formu aracılığıyla hedef, yöntem, strateji ve araç-gereç boyutlarında çözümlenmiştir. Öğretmen görüşleri ise yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış; temalar, kategoriler ve kodlar oluşturularak betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Geçerlik için yöntemsel triangülasyon (doküman analizi ile öğretmen görüşlerinin karşılaştırılması) kullanılmıştır. Güvenirlik kapsamında ise kodlayıcılar arası uyum doküman analizinde %98'in üzerinde, görüşme verilerinde %93,8 bulunmuş ve yüksek düzeyde güvenirlik sağlanmıştır. Doküman analizi etkinliklerin tümünde açık ve ölçülebilir hedefler bulunduğunu; strateji düzeyinde sunuş (%100), buluş (%50,2), araştırma-inceleme (%14,5) stratejilerinin kullanıldığını; yöntem ve tekniklerde anlatım (%100) ve soru-cevap (%100)'ın tüm etkinliklerde yer aldığını, tartışma (%50,2) ve örnek olay (%37,1)'ın öne çıktığını ortaya koymuştur. Araç-gereç boyutunda etkileşimli tahta, görsel ve çalışma kağıdı (%100) tüm etkinliklerde bulunmuş; video (%11,3) ve diğer materyaller sınırlı düzeyde kullanılmıştır. Öğretmen görüşleri, kitapların hazır materyal ve açık yönergeler sayesinde derse hazırlığı kolaylaştırdığını; ancak yaş/sınıf düzeyi yönlendirmesinin yetersizliği, etkinlik sayısının fazlalığı ve süre kısıtlılığı, branşlar arası entegrasyona dair belirsizlik, teknolojik erişim farklılıkları ve aile katılımının düşüklüğü gibi uygulama sorunlarının öne çıktığını göstermiştir. Ayrıca öğretmenlerin önemli bir kısmı lisans ve hizmet içi eğitimlerinde değerler eğitimi konusunda sistematik bir hazırlık görmediklerini belirtmiştir. Sonuç olarak, söz konusu etkinlik kitapları değerler eğitiminin sınıf ortamına aktarımında pedagojik olarak işlevsel bir çerçeve sunmaktadır. Bununla birlikte yaş ve sınıf düzeyine uygunluğunu netleştiren yönergelerin geliştirilmesi, farklı branş öğretmenleri için uygulama rehberlerinin eklenmesi, okullar arasında eşitsizliklere yol açan teknolojik erişim sorunlarının giderilmesi ve sürecin daha kalıcı olabilmesi için okul-aile işbirliğinin güçlendirilmesi gerekmektedir. Ayrıca kitapların yalnızca on kök değerle sınırlı kalmaması evrensel değerlere de yer verilmesi önerilmektedir.This research aims to evaluate the content structure and classroom applicability of the Values Education Activity Book and the Values Education (Family and Society) Activity Book published by the Ministry of National Education in 2022 and 2023 in the light of teachers' opinions. In the qualitative research framework, an embedded single case design was used. There are two data sources: (i) 221 activities concerning the ten core values included in the books (document analysis) and (ii) the written semi-structured opinions of 10 Turkish language teachers working at two secondary schools in the city center of Mus during the 2024-2025 academic year. The data collected from the books through the document analysis method were analyzed in terms of objectives, methods, strategies and tools using the Activity Evaluation Form developed based on the opinions of the researcher and an expert. Teachers' opinions were gathered using a semi-structured interview form, and themes, categories, and codes were generated and analyzed through the descriptive analysis method. Methodological triangulation (the comparison of document analysis and teacher interviews) was applied to ensure validity. For reliability, intercoder agreement was found to be over 98% in the document analysis and 93.8% in the interview data, indicating a high level of reliability. The document analysis revealed that all the activities had clear and measurable objectives; in terms of strategies, expository (100%), discovery (50.2%) and inquiry (14.5%) approaches were employed; regarding methods and techniques, lecture (100%) and (question-answer (100%) were present in all activities, while discussion (50.2%) and case study (37.1%) were frequently used. In the instructional materials dimension, interactive white board, visuals and worksheets (100%) were consitently included, whereas videos (11.3%) and other resources were used at a limited level. Teacher opinions indicated that the books facilitated lesson preparation thanks to ready-made materials and clear guidelines; however, implementation challenges emerged, including insufficient guidance regarding age/grade level, a high number of activities and time constraints, uncertainties about cross-curricular integration, differences in technological access, and low levels of family participation. In addition, a significant number of teachers stated that they had not received systematic training in values education during their undergraduate or in-service programs. In conclusion, the activity books in question provide a pedagogically functional framework for the implementation of values education in classroom practice. In addition, school-family collaboration should be strengthened, guidelines clarifying age and grade level appropriateness should be developed, implementation guides for teachers of different subjects should be provided, technological access issues that create inequalities between schools should be addressed, and the process should be made more sustainable. It is also recommended that the books not be limited to the ten core values, and that universal values be included as well.