Keban Baraj Gölü (Elazığ) Kuzeybatısının JeokimyaAtlası

Abstract

Bu projede, Keban Baraj Gölü yüzey ve derin su örneklerinde, taban sedimanlarında majör iyon içerikleri, metal ve iz element içeriklerinin alansal dağılımını gösteren atlaslar çizilmiştir. Keban Baraj Gölü kuzeybatısında sedimentlerin jeokimya dağılım haritaları ortaya çıkarılarak, elementlerin jeokimyasal davranışları bu haritalar ışığında yorumlanarak, gölün değişik alanlarındaki metal zenginleşmelerinin nedenleri ve süreçleri araştırılmıştır. Keban göl tabanından alınan karot ve derinlik karotu örnekleri çevre kayaç jeokimyası ile uyum göstermekte olup, major oksitlerden krom şu anda atıl durumda olan Ağın deri fabrikası atıklarına yakın olan A1 ve A4 karotuna ait örneklerde yüksek bulunmuştur. Bu da deri fabrikasında dabaklama işlemi sırasında kullanılan krom içeriğine bağlı olmalıdır. İz elementlerden Ba, Cu, Pb, Zn, Ni, As ise göl çökellerinde sediman karot ve derinlik karot örneklerinde yan kayaçlara göre az oranda yüksek olup, bunlar Keban Metamorfitleri?ndeki şistlerden kaynaklanabilir. Nb/Y? a karşı Zr/Ti diyagramında karot ve derinlik karotu örnekleri çevre kayaç jeokimyası yakınlık göstermekte olup örnekler traki-dasit, riyodasit, dasit, andezit ağırlıkta olup bileşimsel olarak benzerdir. İki örnek bazalt alanına düşmektedir. Keban Baraj Gölü yüzeyinin çeşitli lokasyonlarından toplanan sediment örneklerinde 137Cs, 226Ra, 232Th ve 40K için ölçülen ortalama radyoaktivite konsantrasyonları sırasıyla 15,3±7,7 Bq/kg; 17,6±5,3 Bq/kg, 17,4±3,8 Bq/kg ve 265,2±67,4 Bq/kg olarak bulunmuştur. Bu çalışmada elde edilen radyolojik indekslerin ve doz oranlarının sonuçları, sediment örnekleri için dünya çapındaki ortalama değerler ile uyumlu olmakla birlikte, bazı kayaç örnekleri için dünya ortalamalarından daha yüksek olarak hesaplanmıştır. Yine Keban Gölü Kuzey batısından alınan su kolonu örneklerinde 2 farklı istasyon için yapay radyoizotoplardan 137Cs ve bir istasyon için doğal radyoizotoplardan 210Po analizi gerçekleştirilmiş olup sonuçlar WHO?nın belirlemiş olduğu referans değerlerle karşılaştırılmış ve son olarak da içme suyu olarak tüketildiği durumlarda kişilerin aldığı dozlar hesaplanmıştır. Yapılan doz hesaplamalarına göre içme suyunda bulunan 137Cs ve 210Po radyoizotoplarının toplam yıllık doza katkısı 7,15x10- 7 Sv (0,7 µSv) olup WHO?nun tavsiye ettiği 0,1 mSv/yıl (100 µSv/yıl) değerine nazaran oldukça düşüktür.