TÜRKÇÜLERİN VE İSLAMCILARIN KADINA BAKIŞI (ZİYA GÖKALP VE SAİD HALİM PAŞA ÖRNEĞİ)

Abstract

Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküş devri olarak adlandırılan ve toplumsal, siyasal ve ekonomik değişimlerin yaşandığı Tanzimat sonrası dönem, aynı zamanda kadın hareketinin ve kadınla ilgili sorunların tartışıldığı bir çağ olmuştur. Böylece toplumu yükseltmek ve ulusal bilinci canlandırmak amacıyla ortaya çıkan İslamcılık, Türkçülük gibi akımların toplumu ilgilendiren meselelerin yanı sıra kadın sorunu ve çözüm yolları üzerinde de çalışmalar yaptıkları bilinmektedir. Özellikle kadının toplumdaki ve ailedeki rolü ve dönemin kadın hareketi yoğun olarak tartışılan konulardandır. Bu nedenle araştırmamız Osmanlı Devleti'nin son dönemindeki kadın sorununu kapsamaktadır. 19. Yüzyıl Osmanlı fikri akımlardan Türkçülük ve İslamcılığın kadına yaklaşımı, Ziya Gökalp ve Said Halim Paşa'nın düşünceleri üzerinden değerlendirecektir. Türkçülüğün temsilcilerinden olan Ziya Gökalp, Eski Türk toplumlarını örnek göstererek kadının sosyal hayatta etkin bir rol üstlenmesi gerektiğini ileri sürerken; İslamcılığın temsilcilerinden olan Said Halim Paşa ve ise sorunun İslam'ın çizdiği yoldan gitmek suretiyle çözülebileceğini savunmaktadırlar. Anahtar kelimeler: kadın, toplumsal rol, eşitlik, Türkçülük, İslamcılık, Ziya Gökalp, Said Halim Paşa

The post-Tanzimat period, which is called the collapse period of the Ottoman Empire and in which social, political and economic changes were experienced, was also an era in which the women's movement and problems related to women were discussed. Thus, it is known that movements such as Islamism and Turkism, which emerged in order to raise the society and revive the national consciousness, also work on the women's problem and solutions, as well as the issues that concern the society. Particularly, the role of women in society and the family and the women's movement of the period are among the issues that are discussed intensively. For this reason, our research covers the problem of women in the last period of the Ottoman Empire. The approach of Turkism and Islamism to women, which are among the 19th century Ottoman intellectual movements, will be evaluated through the thoughts of Ziya Gökalp and Said Halim Pasha. Ziya Gökalp, one of the representatives of Turkism, put forward that women should take an active role in social life by showing the old Turkish societies as an example; Said Halim Pasha, one of the representatives of Islamism, and on the other hand, argue that the problem can be solved by following the path drawn by Islam. Key words: women, social role, equality, Turkism, Islamism, Ziya Gokalp, Said Halim Pasha