Elazığ ili kiraz agroekosistemlerinde Rhagoletis cerasi L. (Diptera: Tephritidae) 'nin üç farklı tuzak yüksekliğindeki popülasyon dalgalanma parametrelerinin RSM Yöntemi ile analizi

Abstract

Bu çalışma, kiraz sineği (*Rhagoletis cerasi* L.) ergin popülasyonlarının farklı yüksekliklerdeki dağılımını belirlemek ve optimum tuzak yüksekliğini ortaya koymak amacıyla 2024 yılında Elazığ ili Harput ve Baskil lokasyonlarında yürütülmüştür. Araştırmada 1,5 m, 2 m ve 3 m yüksekliklere yerleştirilen sarı yapışkan Rebell Amarillo tuzakları kullanılmış ve her yükseklikte 5 adet tuzak değerlendirilmiştir. Tuzaklar Nisan–Haziran döneminde düzenli olarak kontrol edilerek yakalanan ergin birey sayıları kaydedilmiştir. Elde edilen veriler tanımlayıcı istatistikler, iki yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Yanıt Yüzey Metodolojisi (Response Surface Methodology, RSM) kullanılarak değerlendirilmiştir. Sonuçlara göre Rhagoletis cerasi ergin çıkışları her iki lokasyonda Mayıs ayı başında başlamış, popülasyon yoğunluğu Mayıs ortası ile Haziran başı arasında en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Harput lokasyonunda popülasyon daha erken yükselmiş ve en yüksek yoğunluk 17.05.2024 tarihinde belirlenirken, Baskil lokasyonunda en yüksek yoğunluk 23–29 Mayıs döneminde saptanmıştır. ANOVA sonuçları, tuzak yüksekliği ve örnekleme zamanının ergin birey sayıları üzerinde önemli etkiler oluşturduğunu göstermiştir. RSM analizleri sonucunda Harput lokasyonu için optimum tuzak yüksekliği 2,043 m ve optimum süre 53,870 gün, Baskil lokasyonu için ise optimum tuzak yüksekliği 1,850 m ve optimum süre 57,200 gün olarak belirlenmiştir. Her iki lokasyonda da en yüksek ergin yakalanma oranları yaklaşık 2 m yüksekliğe yerleştirilen tuzaklarda elde edilmiştir. Sonuç olarak, kiraz sineği erginlerinin ağacın orta taç bölgesinde yoğunlaştığı ve izleme çalışmalarında yaklaşık 2 m yüksekliğe yerleştirilen sarı yapışkan tuzakların daha etkili olduğu belirlenmiştir. Elde edilen sonuçların kiraz sineğinin izlenmesi, biyoteknik mücadele uygulamalarının geliştirilmesi ve sürdürülebilir kiraz üretimine katkı sağlaması beklenmektedir.This study was conducted in the Harput and Baskil locations of Elazığ Province in 2024 to determine the distribution of adult European cherry fruit fly, *Rhagoletis cerasi* (L.), populations at different trap heights and to identify the optimum trap height. Yellow sticky Rebell Amarillo traps were placed at heights of 1.5 m, 2.0 m, and 3.0 m, and five traps were evaluated at each height. The traps were monitored regularly between April and June, and the number of captured adults was recorded. The obtained data were evaluated using descriptive statistics, two-way analysis of variance (ANOVA), and Response Surface Methodology (RSM). The results showed that adult emergence of *R. cerasi* began in early May at both locations, while population density reached its peak between mid-May and early June. In the Harput location, the population increased earlier and reached its maximum level on 17 May 2024, whereas in the Baskil location the population increase was more gradual, with the highest density observed between 23 and 29 May. ANOVA results indicated that trap height and sampling period had significant effects on the number of captured adults. According to the RSM optimization results, the optimum trap height and duration were determined as 2.043 m and 53.870 days for Harput, and 1.850 m and 57.200 days for Baskil, respectively. In both locations, the highest adult capture rates were generally obtained from traps positioned at approximately 2 m height. In conclusion, adult European cherry fruit flies were found to be concentrated in the middle canopy zone of cherry trees, and yellow sticky traps placed at approximately 2 m height were more effective for monitoring purposes. The results obtained from this study may contribute to improving biotechnical control practices, reducing pesticide use, and supporting sustainable cherry production.