Doğu Marmara'nın oluşumu

Abstract

Kuzey Anadolu Fayı Anadolu ile Avrasya levhaları arasındaki sının oluşturan 1200 km uzunluğunda bir transform faydır. Batı ucunda Kuzey Anadolu Fayı Marmara Denizi içinden geçer, ve bu ufak deniz içerisinde derinliği 1100 metreyi aşan üç çukurun oluşmasına yol açar. Doğu Marmara Denizi'nde yer alan derin havzalar ve bu bölgede Kuzey Anadolu Fay sistemine bağlı aktif faylar, MTA Sismik-1 gemisinin 1997 ve 1999 yıllarında aldığı çok kanallı sismik yansıma kesitleri yardımı ile incelenmiştir. Bu inceleme Marmara Denizi'nde Kuzey Anadolu Fayı'nm bir anakol ve birkaç tali koldan oluştuğunu gösterir. Kuzey Anadolu Fayı'nın ana kolu Marmara Denizi içinde Ganos (15 km uzunluğunda), Orta Marmara (105 km) ve Kuzey Sınır (45 km) fay segmentlerinden oluşur. Kuzey Sınır Fayı batıda, 17 Ağustos 1999'da Ms 7.4 büyüklüğünde bir depremde yırtılan İzmit Fay segmentine kavuşur. Kuzey Sınır Fayı'nın rejyonal hareket vektörlerine verev olması sonucu fayın güneyinde simetrik bir fay-kaması havzası açılmaktadır. Bu Çınarcık Havzası 50 km uzunluğunda, 20 km'ye kadar genişlikte ve 1250 metre derinlikte olup, havza içinde kalınlığı 3 km'yi aşan transform faylanma ile eşyaşlı Pliyosen-Kuvaterner çökeller bulunur. Kuzey Sınır Fayı batıda transpresyonal bir niteliği olan Merkezi Marmara Fayı'na bağlanır. Bu iki fay segmenti arasındaki sıkışmalı büklümde transform çökelleri büyük antiklinorium şeklinde kıvnmlanmaktadır. Çınarcık Havzası'nm oluşumu Pliyosen'de batıya doğru ilerleyen Kuzey Anadolu Fayı'nın kuzeybatı gidişli eski bir fay zonunu kesmesi ile başlamıştır. Bu kesişme sonucu Kuzey Anadolu Fayı kuzeybatı ve güneybatı doğrultulu iki fay koluna ayrılmış, ve fayın çatallandığı noktada transform-transform-transform (TTT) tipi bir üçlü eklem oluşmuştur. Üçlü eklemin kollan üzerinde sağ yönlü doğrultu atımlı faylanma Çınarcık Havzası'nm açılmasına yol açmıştır. Marmara Denizi'ndeki bugünkü fay geometrisi TTT-tipi üçlü eklemin terk edilmesinden sonra Orta Pliyosen'de ortaya çıkmıştır. Marmara Denizi'nde Kuzey Anadolu Fayı'nın ana kolunun güneyinde birçok fay segmentinden oluşan ikinci bir fay kolu daha vardır. Güney Sınır fayı olarak adlanan bu fay zonunun genişlemeli bir fay segmentinin kuzeyinde, 2.5 km kalınlıkta Pliyosen-kuvaterner çökeller ile dolmuş asimetrik bir fay büklümü havzası oluşmaktadır.