2023 KAHRAMANMARAŞ DEPREMLERİNDE KADINLARIN VE ERKEKLERİN AFET DENEYİMLERİ ÜZERİNE SOSYOLOJİK BİR ARAŞTIRMA (MALATYA ÖRNEĞİ)

Abstract

Depremler, yalnızca yer kabuğundaki hareketlerin sonucu değil; aynı zamanda toplumsal yapının dayanıklılığını sınayan, mevcut kırılganlıkları derinleştiren ve sosyal eşitsizlikleri görünür kılan çok boyutlu olgular olarak açıklanabilmektedir. Bu araştırmanın yapılmasının temel etkenlerinden biri, yakın geçmişte yaşanması sebebiyle araştırmalara yeterince konu olamayan, ancak son dönemde güncele taşınan ve araştırmaların sonuçları henüz yeni ortaya çıkmaya başlayan 2023 Kahramanmaraş depremlerinin odaklanmasıdır. Bununla beraber, özellikle toplumsal cinsiyet perspektifiyle etkilerin ele alınmasıdır. Böylece; depremzede kadın ve erkeklerin, deprem sürecinde yaşadıkları deneyimleri kendi bakış açılarından ortaya koyabilmek odağa alınmıştır. Çalışma, depremlerden fiziki olduğu kadar, toplumsal olarak da oldukça etkilenen Malatya ilinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, hem erkek hem de kadın depremzedeler ile görüşülmesinin, bireylere yüklenen toplumsal cinsiyet rollerindeki farklılıkları ve buna dayalı eşitsiz ilişkileri ortaya koyması açısından önemlidir. Toplumsal cinsiyet, toplumun tüm alanlarına nüfuz etmiş bir olgu olarak öne çıkmaktadır. Bu kapsamda yapılan çalışmada, deprem sürecinin toplumsal cinsiyet bağlamında ele alınması, çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. Çalışma metodolojik olarak nitel araştırma çerçevesinde ve olgubilim (fenomenoloji) yaklaşımı ile gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın evreni, 2023 yılında yaşanan Kahramanmaraş depremlerinden etkilenen 11 ilden biri olan, Malatya'da bulunan depremzedelerdir. Araştırmanın amaçlı örneklemini; Malatya'da bulunan, çalışmaya katılmaya gönüllü 20 depremzede (12 kadın - 8 erkek) oluşturmuştur. Yapılan araştırmada, bir afet türü olarak depremin toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikleri daha görünür kılabildiği ve çoğu durumda derinleştirebildiği bulgusuna ulaşılmıştır. Bu kapsamda deprem sürecinde; kadınların çoklu rollerle ve daha kırılgan konumlanabildiği, erkeklerin ise güç ve koruma beklentisi altında farklı türden bir yük taşıyabildiği ancak kısmi değişimler olmasına rağmen bunların görünür kılınmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Afet, Deprem, Toplumsal Cinsiyet, Sosyal Eşitsizlik, Malatya.

Earthquakes are not merely the result of movements within the Earth's crust; they are also multidimensional social phenomena that test the resilience of societal structures and can deepen existing vulnerabilities, and expose underlying social inequalities. The primary motivation for this study is the 2023 Kahramanmaraş earthquakes, a recent event that has not yet been extensively examined in the academic literature and whose research findings have only recently begun to emerge. Within this framework, the study adopts a gender perspective to explore the social impacts of the earthquakes, aiming to reveal, through the subjective accounts of survivors, the gendered differences and similarities in their life experiences throughout the disaster processes. The research was conducted in Malatya, one of the provinces most severely affected by the earthquakes both physically and socially. Interviewing both male and female survivors was deemed crucial for uncovering differences in socially constructed gender roles and the inequalities embedded within these dynamics. As a pervasive social construct shaping all spheres of life, gender provides an essential analytical lens through which to understand the differentiated impacts of disasters. Accordingly, examining the earthquake experience through a gendered lens underscores the sociological significance of this study. Methodologically, the study is grounded in qualitative research and guided by a phenomenological approach, aiming to capture the essence of individual experiences. The research population consists of earthquake survivors residing in Malatya one of the eleven provinces affected by the 2023 Kahramanmaraş earthquakes. The purposive sample included twenty voluntary participants (12 women and 8 men). Findings reveals that earthquakes, as a form of disaster, can render gender-based inequalities more visible and, in many cases, exacerbate them. The analysis revealed that women were often positioned in more vulnerable and multiple roles, while men carried distinct burdens arising from societal expectations of strength and protection. Despite partial transformations in these roles, such shifts largely remain unrecognized or invisible within the broader social context. Keywords: Disaster, Earthquake, Gender, Social Inequality, Malatya.