19. YÜZYILDA TÜRKİSTAN’DA RAMAZAN KÜLTÜRÜ VE ÇAĞATAYCA ANONİM ŞİİRLERE YANSIMASI

Abstract

Ramazan ayı, coğrafya ve tarihî devir fark etmeksizin Müslüman Türkler için diğer aylara nazaran daha fazla önem taşıyan bir ay olmuştur. Aynı zamanda bu tarihî süreçte ramazan ayının Türk devletlerinde nasıl geçirildiği de merak konusudur. Osmanlı toplumundaki ramazan kültürüne dair bilgilere Türkiye’de yapılan araştırmalar ışığında ulaşılabilirken Türkistan’da ramazan ayının nasıl yaşandığı konusu ise bu araştırmanın ortaya çıkmasına neden olmuştur. Ancak bu konuda 19. yüzyıl öncesine ait kaynakların az olması ve Türkistan’daki ramazan kültürü ile ilgili bilgi veren eserlerin pek çoğunun Rus İmparatorluğu dönemine denk gelmesi hesaba katılarak araştırma 19. yüzyıl ile sınırlı tutulmuştur. Bu çalışmada 19. yüzyılda Türkistan’a gelen Meakin, Geyer, Khanikoff, Nalivkin, Nalivkina, Ostroumov, Pantusov, Şişov gibi İngiliz ve Rus araştırmacıların kayıtlarındaki bilgiler doğrultusunda Türkistan’daki ramazan kültürü genel hatlarıyla ele alınmıştır. Bununla birlikte dönemin Doğu bilimcileri Ostroumov ile Pantusov’un dikkatini çeken ve derleme yapmalarına neden olan Çağatayca anonim ramazan şiirleri de çalışmaya dâhil edilmiş, şiirlerin bünyesinde barındırdığı kültür irdelenmiştir.