HEMATOLOJİK KANSER TANISI ALIP TEDAVİ SÜRECİNİ TAMAMLAMIŞ BİREYLERDE KANSER NÜKS KORKUSU, MANEVİ İYİ OLUŞ VE ÖLÜM KAYGISI ARASINDAKİ İLİŞKİ

Abstract

Bu araştırma hematolojik kanser tanısı alıp tedavi sürecini tamamlamış bireylerde kanser nüks korkusu, manevi iyi oluş ve ölüm kaygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma, tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipte yapıldı. Araştırma verileri Temmuz 2025- Aralık 2025 tarihleri arasında Fırat Üniversitesi Hastanesi Hematoloji Kliniği'nde takip edilen hematolojik kanser tanısı alıp tedavi sürecini tamamlamış ve onam alınan 134 hastadan toplanmıştır. Araştırmada verilerin toplanmasında "Hasta Tanılama Formu", "Kanser Nüks Korkusu Envanteri (KKNE) "Manevi İyi Oluş Ölçeği (FACIT-Sp-12)", "Ölüm Kaygısı Ölçeği (ÖKÖ)" kullanılmıştır. Verilerin analiz edilmesinde; ortalama puanlar ve standart sapma değerleri, bağımsız gruplar t-testi, tekrarlı ölçümler için ANOVA testi, pearson korelasyon testi ve basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmada, hastaların Kanser Nüks Korkusu Envanteri toplam puanı 33.44±17.99 ve çalışmaya katılan bireylerde hafif düzeyde ölüm kaygısı izlenmiş. Manevi İyi Oluş Ölçeği toplam puanı 31.34±4.45 ve çalışmaya katılan bireylerde orta-yüksek düzeyde manevi iyilik hali gözlenmiştir. Ölüm Kaygısı Ölçeği toplam puanı 6.74±2.72 olduğu görülmüş ve çalışmaya katılan bireylerde düşük- orta düzeyde nüks korkusu görülmüştür. Hastaların manevi iyi oluş düzeyi ile ölüm kaygısı (p>0.05) ve nüks korkusu (p>0.05) düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Hastaların ölüm kaygısı düzeyi ile nüks korkusu araında pozitif yönde anlamlı ilişki (p<0.01) olduğu görülmüştür. Hastaların Manevi İyi Oluş anlam alt boyutunun (p<0.05) ve barış (p<0.001) boyutlarının kanser nüks korkusunu negatif yönde ve anlamlı düzeyde, inanç (p<0.001) boyutunun ise pozitif yönde ve anlamlı düzeyde istatistiksel olarak etkilediği görülmüştür. Manevi İyi Oluş Ölçeği Barış alt boyutunun ölüm kaygısı düzeyini istatistiksel olarak negatif yönde anlamlı etkilediği (p<0.01) görülmüştür. Kanser nüks korkusu ölçeği alt boyutlarından duygu odaklı başa çıkma alt boyutunun ölüm kaygısı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür (p<0.05). Sonuç olarak, kanser tanısı alıp tedavi sürecini tamamlamış bireylerde manevi iyi oluşun kanser nüks korkusu ve ölüm kaygısını azaltmada önemli bir etken olduğu, kanser nüks korkusunun ise ölüm kaygısının anlamlı düzeyde arttırdığı görülmüştür. Bu sonuçlara bakarak tedavi süreci tamamlandıktan sonraki dönemde bireylerin manevi iyi oluşlarını güçlendirmeye ve nüks korkusunu azaltmaya yönelik girişimlerin hemşirelik uygulamalarında daha fazla yer verilmesi önerilebilir. Anahtar kelimeler: Kanser, Kanser Nüks Korkusu, Manevi İyi Oluş, Ölüm Kaygısı

This study aimed to investigate the relationship between fear of cancer recurrence, spiritual well-being, and death anxiety in individuals diagnosed with hematological cancer and who have completed their treatment. The research was descriptive and correlational. Data were collected from 134 patients diagnosed with hematological cancer, who had completed their treatment and given their consent, and who were followed up at the Hematology Clinic of Fırat University Hospital between July 2025 and December 2025. In the study, the "Patient Diagnosis Form," "Cancer Recurrence Fear Inventory (CRPI)," "Spiritual Well-being Scale (FACIT-Sp-12)," and "Death Anxiety Scale (DAS)" were used to collect data. Data analysis included mean scores and standard deviations, independent groups t-test, repeated measures ANOVA test, Pearson correlation test, and simple linear regression analysis. In the study, the total score on the Cancer Recurrence Fear Inventory was 33.44±17.99, indicating mild death anxiety in the participants. The total score on the Spiritual Well-being Scale was 31.34±4.45, showing moderate-to-high levels of spiritual well-being in the participants. The total score on the Death Anxiety Scale was 6.74±2.72, indicating low-to-moderate levels of recurrence fear in the participants. The relationship between the patients' spiritual well-being level and death anxiety was observed. No significant relationship was found between the levels of anxiety (p>0.05) and fear of recurrence (p>0.05). A significant positive relationship (p<0.01) was observed between the patients' level of death anxiety and fear of recurrence. The Spiritual Well-being sub-dimension (p<0.05) and the peace (p<0.001) dimensions were found to negatively and significantly affect the fear of cancer recurrence, while the belief (p<0.001) dimension was found to positively and significantly affect it. The Peace sub-dimension of the Spiritual Well-being Scale was found to statistically significantly negatively affect the level of death anxiety (p<0.01). The emotion-focused coping sub-dimension of the fear of cancer recurrence scale was found to have a statistically significant effect on fear of death (p<0.05). In conclusion, it was observed that spiritual well-being is an important factor in reducing fear of cancer recurrence and death anxiety in individuals diagnosed with cancer and who have completed their treatment, while fear of cancer recurrence significantly increases fear of death. Based on the results, it can be suggested that nursing practices should incorporate more interventions aimed at strengthening individuals' mental well-being and reducing fear of relapse in the post-treatment period. Keywords: Cancer, Cancer Recurrence Fear, Spiritual Well-Being, Death Anxiety