AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLARIN BELİRLEYİCİLERİ: PANEL VERİ ANALİZİ

Abstract

1980'li yılların sonundan itibaren tüm dünyada yayılan küreselleşme ve serbest piyasa ekonomisine geçiş finansal serbestleşmeyi de beraberinde getirmiştir. Ülkeler arasında sermaye akışları farklı şekillerde ortaya çıkmıştır. Bunlardan bir tanesi de doğrudan yabancı yatırımlarıdır. Avrupa ülkeleri içerisinde özellikle "geçiş ekonomileri" olarak adlandırılan Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri de yoğun bir şekilde doğrudan yabancı yatırımlar alan ülkeler arasındadır. Bu yatırımların hangi ekonomiye yöneleceği ve yönün nasıl belirlendiği ise özellikle sermaye girişlerine ihtiyacı olan ülkeler için önemli bir sorudur. Bu çalışmada, 2002 – 2023 döneminde, doğrudan yabancı yatırımları belirleyen faktörlerin Avrupa Birliğine üye yirmiyedi ülke için neler olduğu test edilmektedir. Bu amaçla bir dizi panel ekonometri metotları kullanılmakta, sırasıyla birim kök, eş-bütünleşme ve nedensellik analizleri yapılmaktadır. Elde edilen sonuçlara göre gelişmiş ülkelerden ziyade geçiş ekonomilerinde ele alınan değişkenlerin daha etkili olduğu, her ülke için sonuçların farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır.Globalization and the transition to a free market economy, which have spread all over the world since the end of the 1980s, have brought along financial liberalization. Capital flows between countries have emerged in different ways. One of these is foreign direct investments. Among European countries, especially Central and Eastern European countries, which are called 'transition economies', are among the countries receiving foreign direct investments intensively. Which economy these investments will be directed to and how the direction is determined is an important question, especially for countries in need of capital inflows. In this study, the determinants of foreign direct investments in the period 2002 - 2023 are tested for twenty-seven member countries of the European Union. For this purpose, a series of panel econometric methods are used and unit root, cointegration and causality analyses are performed respectively. According to the results obtained, it is concluded that the variables considered are more effective in transition economies rather than developed countries and that the results differ for each country.