Osmanlı Demiryolu Politikasına Bir Bakış

Abstract

XIX. yüzyıl ortalarından itibaren Avrupa ve Amerika'da yeni bir ulaştırma sisteminin doğmasına sebep olan demiryolları, Osmanlı Devlet adamları tarafından da yol sorununu çözecek bir çare olarak düşünülmüştü. Ancak Osmanlı Devleti o dönemde böyle bir ulaştırma sistemini gerçekleştirecek mali ve ekonomik yapıya sahip değildi. Bu sebeple demiryolu yapım ve işletilmesi bir imtiyaz olarak yabancı şirketlere verilmiştir. Böyle olunca da Osmanlı demiryollarını kendi çıkarlarına göre değil, aralarında önemli rekabet olan emperyalist devletlerin ekonomik, siyasi, hatta askeri çıkarlarına göre ele almak durumunda'kalmıştır. Osmanlı demiryolu politikasının belirlenmesinde bir etkende dış borçlar olmuştur. Osmanlı Hükümeti ya borç karşılığında bir imtiyaz vermiş ya da borç istediğinde yeni bir imtiyaz isteği ile karşılaşmıştır. Demiryolu inşaatları Tanzimat döneminde başlamış olmakla birlikte, asıl hızlanma Duyunu Umumiye'nin kurulması ile başlamıştır. Siyasi, askeri ve stratejik ağırlıklı olduğu iddia edilen bu politikanın sonucunda birbirinden kopuk, ağaç görüntüsünde, limanlardan iç bölgelere uzanan demiryolları ülke çıkarlarından çok emperyalist devletlerin çıkarlarına hizmet etmiştir.