Edirne'de bulunan osmanlı dönemine ait tek kubbeli camilerin deprem davranışlarının incelenmesi

Abstract

Kültürel varlığımızın önemli bir parçasını oluşturan tarihi yapılar, toplumların geçmişle olan bağını güçlendirir ve bu yönüyle gelecek nesillerin tarih bilinci kazanmasına katkı sağlar. Bu yapıların ayakta kalması, kültürel değerlerin nesiller arasında aktarılmasına, toplum kimliği ve hafızasının oluşmasına önemli ölçüde katkıda bulunur. Kültürel mirasın geleceğe taşınmasında koruma çalışmalarının payı büyüktür. Bu nedenle, tarihi yapılar üzerinde yürütülecek restorasyon çalışmalarının doğru ve uygun tekniklerle yapılması, söz konusu yapıların gelecek kuşaklara aktarılmasına ve onlara ilham verebilmesine imkân sağlar. Bu çalışmada, Edirne'de yer alan ve Osmanlı Dönemi'ne ait Yahya Bey Cami, Şeyh Çelebi Cami, Gazi Hoca Cami, İsmail Ağa Cami, Sitti Sultan Cami, Defterdar Mustafa Paşa Cami, Ayşekadın Cami, Kadı Bedrettin Cami, Lari (Laleli) Cami ve Süleymaniye (Süleyman Paşa) Camilerinin üç boyutlu sonlu elemanlar modeli yapılmıştır. Camilere ait malzeme özellikleri, klavuz ve literatür taraması sonucu elde edilen veriler değerlendirilerek belirlenmiştir. Yapıların mekanik özellikleri iki farklı basınç dayanımı ve sekiz farklı elastisite modülü kullanılarak tanımlanmıştır. Ayrıca yapıların statik ve modal analizleri gerçekleştirilmiş, yapılara ait etkin modlar belirlenmiştir. Camilerin dinamik davranışları ise yedi farklı deprem kaydının (1998 Adana, 1999 Düzce, 1999 Kocaeli, 2003 Bingöl, 2011 Van, 2020 Elâzığ ve 2023 Kahramanmaraş depremleri) doğu-batı bileşeninin x yönünde, kuzey-güney bileşeninin y yönünde etki ettirilmesiyle zaman tanım alanında doğrusal analiz yöntemi kullanılarak yapılmıştır. SAP2000 programı ile sonlu elemanlar metodu yöntemiyle elde edilen analiz sonuçlarına göre, yapıların deprem ivmeleri altındaki yer değiştirme ve gerilme değerleri incelenmiş; elastisite modülünün yapısal davranışına etkisi, basınç ve çekme gerilmeleri altındaki yapı davranışları ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir.

Historical structures, which constitute a significant part of our cultural heritage, strengthen societies' ties to the past and, in this respect, contribute to future generations' historical awareness. The survival of these structures significantly contributes to the transmission of cultural values between generations and the formation of social identity and memory. Preservation efforts play a significant role in preserving cultural heritage for the future. Therefore, restoration work on historical structures using correct and appropriate techniques ensures that these structures are passed on to future generations and inspire them. In this study, three-dimensional models were constructed for the Yahya Bey Mosque, Şeyh Çelebi Mosques, Gazi Hoca Mosque, İsmail Ağa Mosque, Sitti Sultan Mosque, Defterdar Mustafa Paşa Mosque, Ayşekadın Mosque, Kadı Bedrettin Mosque, Lari (Laleli) Mosque and Süleymaniye (Süleyman Pasha) Mosque all located in Edirne and dating from the Ottoman period. The mosques' material properties were determined by evaluating data obtained through a guide and literature review. The mechanical properties of the structures were defined using two different compressive strengths and eight different elasticity moduli. In addition, static and modal analyses of the structures were performed, and the effective modes of the structures were determined. The dynamic behavior of the mosques was determined using the time-history linear analysis method by applying the east-west component in the x direction and the north-south component in the y direction to seven different earthquake records (1998 Adana, 1999 Düzce, 1999 Kocaeli, 2003 Bingöl, 2011 Van, 2020 Elazığ, and 2023 Kahramanmaraş earthquakes). According to the analysis results obtained by the finite element method with the SAP2000 program, the displacement and stress values of the structures under earthquake accelerations were investigated; the effect of the elasticity modulus on the structural behavior and the behavior of the structures under compressive and tensile stresses were evaluated in detail.