MOLLA HÂDÎ SEBZEVÂRÎ'NİN METAFİZİK GÖRÜŞLERİ

Abstract

Molla Hâdî Sebzevârî, Aşkın Felsefe (Hikmet-i Müteâliye) ekolunün 19. yüzyıldaki önemli temsilcilerinden biridir. Zira Sebzevârî arif, filozof bir şahsiyet olarak Molla Sadrâ Felsefesi'nin canlanmasına ve söz konusu düşünce sisteminin doğru bir şekilde anlaşılmasına önemli katkıları olmuştur. Bu anlamda Sebzevârî, Molla Sadrâ geleneğini, hem metodolojik açıdan hem de kullanılan terminoloji bakımından içselleştiren bir filozoftur. Nitekim Sebzevârî'nin felsefi yaklaşımlarını yakından incelediğimizde onun bu geleneğin bir müntesibi olarak ilk ele aldığı metafizik problemin mahiyet ve varlıktan hangisinin ontolojik önceliğe sahip olduğu meselesidir. Sebzevârî söz konusu bu önemli tartışmada varlığın asıl, mahiyetin ise itibâri olduğunu felsefi kanıtlarla ispat etmeye çalışırken bir bütün olarak tüm metafizik görüşünü 'varlığın ontolojik önceliğe sahip' olduğu tezi üzerine bina eder. Yine ayrıca Sebzevârî metafizik düşüncelerini temellendirmede "varlığın birliği" ve "varlığın dereceli (teşkiki) bir yapıya sahip olması" şeklinde ifade edilen iki temel esastan daha istifade eder. Sebzevârî söz konusu bu üç metafizik temel hakikat üzerine başta sebep (illet)-sebepli (malûl) olmak üzere yaratma/yapma (ca'l), kip konusu, meâd düşüncesi ve nefs teorisini bina eder. Anahtar kelimeler: Molla Hadi Sebzevârî, varlık, mahiyet, vahdet, te?kik, metafizikMulla Hadi Sabzawari was one of the most important figures of the transcendent philosophy school in the 19th century. This is because, as a philosopher and intellectual person, Sebzevârî made important contributions for revival and comprehension of the Mulla Sadrâ's philosophy correctly. In this sense, we can say that Sebzevârî was a philosopher who could internalize the Mulla Sadrâ's ecole both methodologically and terminologically. Thus, when we examine the Sebzevârî's philosophy closely, as a follower of this ecole, the main issue is that which one has ontological priority in metaphysical problem quiddity or existence. Sebzevârî in this important discussion tries to prove with evidences that existence is basic and quiddity is consideration and also he constitutes all his metaphysic views on the thesis of 'existence has ontological priority' completely. Also apart from this Sebzevârî makes use of two more main ontological basis in forming his metaphysic opinions: 'unity of existence' and 'analogically of existence'. Sebzevârî forms cause-caused, making, model, eschatology nad soul theory on these three metaphysical basic truths. Key Words: Mulla Hadi Sabzawari, Existence, analogıcally, quiddity, unity, metaphysic