ELAZIĞ ÇEVRESİNDEKİ HEYELANLARIN JEOLOJİ İNCELEMESİ

Abstract

Çalışma alanı Doğu Anadolu Bölgesinde Elazığ il merkezinin çevresini kapsamaktadır. Çalışmada, bu bölgede görülen önemli heyelanlardan bazıları incelenmekte ve tamulmaktadır. İncelenen heyelanların, heyelan jeolojisi gereği, jeolojisi, iklimi, topografyası, depremselliği ve zemin özellikleri araştırılmıştır. Elde edilen bu veriler ile soruna çareler buldurtacak çözümler ve öneriler de çalışmanın amacı içerisindedir. Bölgede en yüksek ve en alçak kotlu yerler arasındaki fark 742 m'dir. Bölgedeki akarsuların uzunlukları 3.5-22 km. arasmda, yatak eğimleri ise 9.4x1 0-3- 1.9 arasmda değişmektedir. Bölgenin 63 yıllık yağış oratalaması 427.2 mm, sıcaklık ortalaması ise 12°,9 C'dir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerinin 63 yıllık ortalama değerlerine göre, Thornthwaite formülleri kulla nılarak çıkarılan bölgenin iklim formülü C2 B/ s2 b2' şeklindedir. Bölgede doğal orman örtüsü yoktur. Ancak çok sınırlı alanlarda ve ağaç landırma çalışması yapılmış bazı yerlerde ağaçlara rastlanmaktadır. Çalışma alanında yüzeyleyen birimler yaşlıdan gence doğru; Permo- Triyas yaşlı Keban Metamorfıtleri, Senoniyen yaşlı Yüksekova Karmaşığı, Üst Maestrihtiyen yaşlı Harami Formasyonu, Lütesiyen-Üst Oligosen yaşlı Kırkgeçit Formasyonu, Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı Karabakır Formasyonu ve Pliyo- Kuvaterner yaşlı Palu Formasyonu olarak sıralanır. Bölge; Toros Orojenik Kuşağının doğusunda jeoloji yönünden önemli bir yerde bulunmaktadır. Üst Kretase'den günümüze kadar etkin olan jeotektonik olaylar hem bölgenin hem de Türkiye'nin şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır.Ill Bölge Türkiye deprem bölgeleri haritasına göre ikinci dereceden sarsımlıdır. Bölgenin daha güneyi ve daha kuzeyi üçüncü dereceden sarsımlıdır. Bilindiği gibi kütle hareketleri doğanın her yerinde ve doğada insanlar tara fından yapılan kazı şevlerinde oluşur. Heyelan ve bununla ilgili problem mühen disler için çok önemlidir. Çünkü bu olaylar kara ve demiryollarında, baraj ve her türlü kazı işlerinde görülür ve maddi zarara neden olur. Ayrıca yol ve vadilerin kapanması, inşaat sırasında meydana gelen aksamalar ve yapılarda deformas- yona neden olduğundan önem taşır. Bağlarca Heyelanı; Elazığ'ın B'smda, Bağlarca Köyü yakınındadır. Bağlarca Heyelanı topuğu Örençay Deresi ile sınırlı bir esas heyelan çevresinde ve içeri sinde gelişmiş birçok heyelanlardan oluşan bir heyelanlar topluluğudur. Heyelan, yaklaşık yatay duruşlu olan Karabakır Formasyonu'nun gölsel kireçtaşları ile altındaki, tabakaları KB'ya eğimli Kırkgeçit Formasyonu'nun killi-kumlu sevi yeleri içerisinde olmuştur. Heyelanın hareket yönü ile bu tabakalar aynı yöne eğimlidir. Esas heyelan düzlemsel-dairesel yüzeyli bir kaymadır. Saikaya Heyelanı; Elazığ ilinin K'inde Saikaya Köyü'nde, biri büyük diğeri daha küçük iki heyelan şeklinde meydana gelmiştir. Heyelan, üstte yaklaşık yatay duruşlu Karabakır Formasyonunun bazaltları ile alttaki kuzeybatıya eğimli Kırkgeçit Formasyonu'nun killi seviyeleri içerisinde gelişmiştir. Heyelanın topu ğundan Yukarı Dere geçmektedir. Hareket yönü D'ya doğrudur. Kayma yüzeyi şekli daireseldir. Kara Tepe Heyelanı; Elazığ-Malatya karayolunun 30. km' sindeki Kara Tepe yamacında meydana gelmiştir. Heyelan, üstte yaklaşık yatay duruşlu olan Karabakır Formasyonu'nun bazaltları ile alttaki KB'ya eğimli Kırkgeçit Formas yonu'nun killi seviyeleri arasında gelişmiştir. Kayma yüzeyi şekli daireseldir ve hareket yönü B'ya doğrudur. Oymaağaç Heyelanı; Elazığ'ın KD'sunda Oymaağaç Köyü'nde meydana gelmiştir. Heyelan, Yüksekova Karmaşığı ile Kırkgeçit Formasyonu arasındaki bindirmeli dokunakta meydana gelmiştir. Heyelamn topuğundan Karabağ Dere geçmektedir. Kayma yüzeyi şekli daireseldir. Hareket yönü GB'ya doğrudur. İncelenen heyelanların çeşitli karakteristiklerini belirlemek için arazi ve laboratuvarda çeşitli gözlem, inceleme ve deneyler yapılmış ve sonuçlan ortaya konmuştur. ANAHTAR KELİMELER: Kütle hareketleri, heyelan, heyelan jeolojisi, kayma, Doğu Toros Orojenik Kuşağı, Elazığ, Bağlarca, Saikaya, Kara Tepe, Oymaağaç.