Sorgulamaya dayalı öğretim yönteminin Türk fen eğitim programlarına entegrasyonun incelenmesi

Abstract

Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye'de 2013 yılından itibaren uygulamaya konulan Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programları (2013, 2018 ve 2024) ile Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortak Metni'ni, sorgulamaya dayalı öğretim (SDÖ) yaklaşımı ve öğeleri açısından karşılaştırmalı olarak incelemektir. Nitel araştırma desenlerinden doküman incelemesi yöntemiyle yürütülen çalışmada; veri kaynaklarını Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yayımlanan ilgili öğretim programları ve politika belgeleri oluşturmaktadır. Verilerin analiz edilmesinde içerik analizi tekniği kullanılmış; metinler "yaşam temelli soru sorma", "hipotez oluşturma", "değişkenleri tanımlama ve kontrol etme", "deney tasarlama", "verileri işleme", "sonuca varma" ve "sonucu paylaşma" temaları altında kodlanarak frekans ve yüzde analizlerine tabi tutulmuştur. Araştırma bulguları, sorgulamanın mahiyetinin programlar arasında belirgin bir paradigma değişimine uğradığını göstermiştir. 2013 programında sorgulamanın daha çok "deney tasarlama" ve laboratuvar odaklı bilimsel süreç becerileri etrafında şekillendiği saptanmıştır. 2018 programında ise sorgulama sürecinin, mühendislik ve girişimcilik becerileriyle entegre edilerek "sonuca varma" ve "bilimsel argümantasyon" odağına kaydığı görülmüştür. 2024 programına gelindiğinde, sorgulamanın müstakil bir alan becerisi olarak tanımlandığı, fenomen temelli öğrenme yaklaşımıyla "yaşam temelli soru sorma" ve "bilimsel iletişim (sonucu paylaşma)" öğelerinin merkezi bir konuma yerleştiği tespit edilmiştir. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortak Metni'nde ise sorgulamanın disiplinler üstü bir yetkinlik olarak kurgulandığı ve "değişkenleri kontrol etme" gibi üst düzey bilişsel süreçlerin, bilimsel bir karakter gelişimi (sorgulayıcı profil) ile ilişkilendirildiği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar, Türk eğitim sisteminde sorgulamanın işlemsel bir yöntemden, bütüncül ve sosyal bir bilimsel eylemlilik modeline doğru evrildiğini ortaya koymaktadır.The primary aim of this research is to comparatively examine the Science Curricula implemented in Turkey since 2013 (2013, 2018, and 2024) and the Common Text of the Turkey Century Education Model in terms of Inquiry-Based Learning (IBL) approaches and elements. Conducted using document analysis, one of the qualitative research designs, the data sources consist of relevant curriculum documents and policy papers published by the Ministry of National Education (MoNE). The data were analyzed through content analysis, where the texts were coded under the themes of "life-based questioning," "hypothesis generation," "defining and controlling variables," "experimental design," "data processing," "drawing conclusions," and "sharing results" using frequency and percentage analyses. The research findings revealed that the nature of inquiry underwent a significant paradigm shift across the curricula. It was found that in the 2013 curriculum, inquiry was predominantly shaped around "experimental design" and laboratory-oriented scientific process skills. In the 2018 curriculum, the inquiry process shifted toward "drawing conclusions" and "scientific argumentation" by integrating engineering and entrepreneurship skills. By the 2024 curriculum, inquiry is defined as a distinct field skill, where "life-based questioning" and "scientific communication (sharing results)" occupy a central position through the phenomenon-based learning approach. In the Common Text of the Turkey Century Education Model, inquiry is constructed as a transdisciplinary competence, linking high-level cognitive processes such as "controlling variables" with scientific character development (the inquisitive profile). The results demonstrate that inquiry in the Turkish education system has evolved from a procedural method toward an integrated and social scientific agency model.