XIX. Yüzyılda Türkistan’da Beçeler

Abstract

Osmanlı’da köçekler, kadın kılığına girerek dans eden ve bunu meslek hâline getiren profesyonel erkek dansçılardır. Türkistan’da ise bu rolü beçe olarak bilinen erkek dansçılar üstlenmiştir. Osmanlı’daki köçeklik geleneğine dair bilgilere Türkiye’de yapılan araştırmalar aracılığıyla ulaşılırken Türkistan’daki köçekliğin nasıl yaşandığı konusundaki çalışmaların yetersizliği bu araştırmanın yapılmasını gerekli kılmıştır. Ancak bu konuda XIX. yüzyıl öncesine ait kaynakların sınırlı olması ve Türkistan’daki köçeklik geleneği ile ilgili bilgi veren eserlerin pek çoğunun Rus İmparatorluğu dönemine ait olması nedeniyle araştırma XIX. yüzyıl ile sınırlı tutulmuştur. Bu çalışmada, XIX. yüzyılda Türkistan’a gelen Rus ve Batılı araştırmacıların kayıtları ışığında beçelik mesleği, beçelerin performansları ve şarkıları, beçelik mesleğinin yol açtığı bazı durumlar ve beçeliğin yasaklanması gibi konular ele alınarak Türkistan’daki beçelik geleneği ana hatlarıyla ortaya konmaya çalışılmıştır. Araştırma sonuçları, beçelerin eğlence kültürünün vazgeçilmez bir unsuru olduğunu; hem halka açık etkinliklerde hem de özel davetlerde eğlence hayatının merkezinde yer aldıklarını ve dönemin önde gelen sanatçılarıyla eşdeğer düzeyde saygı ve ilgi gördüklerini ortaya koymaktadır.