ÜNİVERSİTELERE YÖNELİK SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK RAPORLAMASI ÖNERİSİ: MUNZUR ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ

Abstract

Bu tezin amacı, üniversiteler ve yüksekokullar için bir sürdürülebilirlik raporu modeli hazırlamaktır. Tezde üniversitelerin yalnızca finansal performans açısından değil, aynı zamanda çevresel, sosyal ve yönetsel etkiler açısından da değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Genç bir devlet üniversitesi olan Munzur Üniversitesi'nin sürdürülebilirlik çabaları, Tunceli'nin sosyo-ekonomik ve ekolojik bağlamında ortaya konmuş ve sürdürülebilirlik kavramının tarihsel gelişimi ile raporlamanın önemi ele alınmıştır. Sürdürülebilirlik, çevresel, ekonomik ve sosyal boyutları içeren bir kavram olarak ele alınmakta, bu nedenle sürdürülebilirlik raporlamasının tarihsel gelişimi, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) ve Paris Anlaşması gibi küresel anlaşmalar çerçevesinde uluslararası bağlamda tartışılmıştır. Kurumların ekonomik, sosyal ve çevresel etkilerini paydaşlara şeffaf bir şekilde açıklamalarına olanak sağlayan temel bir araç olarak sürdürülebilirlik raporlamasının önemi vurgulanmış; böylece sürdürülebilir kalkınma yalnızca ekonomik büyüme açısından değil, aynı zamanda sosyal adalet ve çevresel koruma açısından da ele alınmıştır. Üniversitelerin topluma öncülük etme, çevresel farkındalık yaratma ve bu farkındalığı yayma konusundaki rolü ayrıntılı şekilde tartışılmış; sürdürülebilirlik ölçüm yöntemleri, Birleşmiş Milletler 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi ve bu süreçte eğitimin rolü kapsamlı şekilde ele alınmıştır; çünkü kurumsal sürdürülebilirlik, kurumsal sosyal sorumluluk, paydaş teorisi ve kurumsal yönetişim perspektiflerinden tartışılmıştır. Tez, kurumların yalnızca finansal performanslarını değil, aynı zamanda sosyal ve çevresel performanslarını da ölçmeleri gerektiği fikrine dayanmaktadır; bu nedenle çeşitli kurumsal sürdürülebilirlik modelleri açıklanmış ve ESG (Çevresel, Sosyal, Yönetişim) kriterleri vurgulanmış; kurumsal sosyal sorumluluk ve paydaş yönetişimi sürdürülebilirlik bağlamında tartışılmıştır. Sürdürülebilirlik raporlamasının kapsamı ve önemi ile uluslararası standartlarla (GRI, BM SKA, THE, UI GreenMetric, vb.) uyumu analiz edilmiş; kurumların ekonomik, sosyal ve yönetsel sürdürülebilirlik performanslarını nasıl ölçtükleri ve raporladıkları açıklığa kavuşturulmuş, bu nedenle söz konusu raporların şeffaflık, hesap verebilirlik ve katılımcılık boyutları vurgulanmıştır. Uygulama bölümünde, Munzur Üniversitesi'nin 2024 yılı sürdürülebilirlik raporu, içerik analizi yöntemiyle GRI 2021 , IIRC Çerçevesi ve Yüksek öğretim endeksleri kapsamında değerlendirilmiş; üniversitenin çevresel (enerji tüketimi, karbon salımı, atık yönetimi), sosyal (eşitlik, kapsayıcılık, öğrenci refahı) ve yönetsel (etik, katılımcı yönetim, risk yönetimi) performans göstergeleri ayrıntılı şekilde değerlendirilmiştir; bu analiz ile Munzur Üniversitesi'nin sürdürülebilirlik alanındaki güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya konulması, stratejik iyileştirme önerilerinin geliştirilmesi ve Türkiye'deki diğer üniversiteler için tekrar edilebilir bir raporlama modeli oluşturulması amaçlanmaktadır. Sonuç olarak bu tez, Munzur Üniversitesi'nin sürdürülebilirlik çabalarına kanıta dayalı geri bildirim sağlamayı ve yükseköğretim sisteminde sürdürülebilirlik raporlaması alanındaki kavramsal ve uygulamalı boşlukları doldurmayı amaçlamaktadır; çünkü bölgesel üniversitelerin sosyal, çevresel ve ekonomik etkilerini ölçmek için kullanabilecekleri sürdürülebilir bir raporlama modeli geliştirmekte ve gelecekteki sürdürülebilirlik raporları için bir yol haritası sunmaktadır; bu nedenle yükseköğretim sisteminde sürdürülebilirlik raporlamasının gelişimine katkı sağlaması beklenmektedir.The aim of this thesis is to prepare a model for sustainability report for universities and colleges, and in the thesis, it is pointed out that universities should not be evaluated solely in terms of financial performance, but also in terms of environmental, social and managerial impacts. Sustainability efforts of Munzur University, a young state university, have been revealed in the socio-economic and ecological context of Tunceli, and the historical development of the sustainability concept and the importance of reporting has been discussed. Sustainability is considered as a concept that includes environmental, economic and social dimensions, therefore the historical development of sustainability reporting has been discussed in the international context within the framework of global agreements such as United Nations Sustainable Development Goals (SDGs) and Paris Agreement. The importance of sustainability reporting as a fundamental tool for institutions to transparently disclose their economic, social and environmental impacts to stakeholders has been emphasized, thus sustainable development has been discussed from the perspective of not only economic growth but also social justice and environmental protection. The role of universities in leading society, environmental awareness and spreading this awareness is discussed in detail, and sustainability measurement methods, United Nations 2030 Agenda for Sustainable Development Goals and education's role in this process have been discussed comprehensively, because corporate sustainability has been discussed from corporate social responsibility, stakeholder theory and corporate governance perspectives. The thesis is based on the idea that institutions should not only measure their financial performance but also their social and environmental performance, so various corporate sustainability models have been explained and ESG (Environmental, Social, Governance) criteria have been emphasized, and corporate social responsibility and stakeholder governance have been discussed in the context of sustainability. The scope and importance of sustainability reporting and its alignment with international standards (GRI, UN SDGs, THE, UI GreenMetric, etc.) have been analyzed, and how institutions measure and report their economic, social, and managerial sustainability performance have been clarified, therefore transparency, accountability, and participation aspects of these reports have been emphasized. In the application section, the 2024 sustainability report of Munzur University has been evaluated within the framework of GRI 2021 , IIRC Framework and Higher Education İndices with content analysis methodology, and environmental (energy consumption, carbon emissions, waste management), social (equality, inclusiveness, student welfare), and managerial (ethics, participatory management, risk management) performance indicators of the university have been evaluated in detail, thus this analysis aims to reveal the strengths and weaknesses of Munzur University in the field of sustainability, to develop recommendations for strategic improvements, and to create a replicable reporting model for other universities in Turkey. As a conclusion, this thesis aims to provide evidence-based feedback on the sustainability efforts of Munzur University, and to fill the conceptual and practical gaps in the field of sustainability reporting in the higher education system, because it develops a sustainable reporting model that regional universities can use to measure their social, environmental, and economic impacts, and to provide a roadmap for future sustainability reports, therefore it is expected to contribute to the development of sustainability reporting in the higher education system.