Sivas-Suşehri ağzı

Abstract

Türkiye Türkçesi ağızları, dilin tarihî gelişimini ve bölgesel çeşitliliğini yansıtan önemli dil verileri arasında yer almakta; ancak sözlü nitelikleri nedeniyle zamanla değişime uğrama ve kaybolma tehlikesi taşımaktadır. Bu çalışmada, Sivas iline bağlı Suşehri ilçesi ağzının ses ve şekil özellikleri bilimsel yöntemlerle incelenmiştir. Araştırmada saha derlemesine dayalı yöntem kullanılmıştır. Suşehri ve çevresinde yaşayan kaynak kişilerden derlenen sözlü metinler transkripsiyon harfleri kullanılarak çözümlenmiş; elde edilen veriler ses ve şekil bilgisi başlıkları altında incelenmiştir. Ayrıca derlenen metinlerden hareketle bir sözlük oluşturulmuştur. Çalışma sonucunda Suşehri ağzı, yörede derlenen metinlere dayalı olarak incelenmiş, ses ve şekil özellikleri tespit edilerek, Türkiye Türkçesi ağızları içindeki yeri ve standart yazı diline göre farklılıkları ortaya konmuştur. Yöre ağzının ünlü ve ünsüz sistemleri bakımından belirgin özellikler taşıdığı tespit edilmiştir. Ünlü değişmeleri, ünlü uyumu dışına çıkan kullanımlar ve çeşitli ses olayları yöre ağzının dikkat çeken ses bilgisi unsurları arasında yer almaktadır. Şekil bilgisi açısından ise isim ve fiil çekimlerinde yazı dilinden farklılaşan kullanımların yaygın olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular, Suşehri ağzının İç Anadolu ve Karadeniz ağız özelliklerinin kesişim alanında yer aldığını; kendine özgü dil unsurlarını da koruduğunu göstermektedir.

The dialects of Turkish spoken in Türkiye constitute important linguistic data that reflect the historical development and regional diversity of the language; however, due to their oral nature, they are subject to change over time and face the risk of disappearance. In this study, the phonetic and morphological features of the Suşehri district dialect of Sivas province have been examined using scientific methods. A fieldwork-based method was employed in the research. Oral texts collected from informants living in Suşehri and its surroundings were analyzed using the transcription method, taking into account the relevant transcription symbols; the obtained data were examined under the headings of phonetics and morphology. In addition, a glossary was compiled based on the collected texts. As a result of the study, the Suşehri dialect was analyzed on the basis of the texts collected in the region, and its phonetic and morphological features were identified. Its position within the dialects of Turkish in Türkiye and its differences from the standard written language were also determined. It was found that the dialect exhibits distinctive characteristics in terms of vowel and consonant systems. Vowel changes, uses that deviate from vowel harmony, and various phonetic processes are among the prominent phonetic features of the dialect. In terms of morphology, it has been observed that usages differing from the standard written language are common in noun and verb inflections. The findings indicate that the Suşehri dialect lies at the intersection of Central Anatolian and Black Sea dialect features, while also preserving its own unique linguistic elements.