BİNGÖL OVASI İLE KARLIOVA ARASINDA GÖYNÜK ÇAYI VADİSİNİN JEOMORFOLOJİSİ

Abstract

Göynük Çayı Vadisi KD-GB uzanımlı Doğu Anadolu Fay Zonuna yerlesmis bir fay vadisine karsılık gelmektedir. Bingöl Ovasını kuzeydoğudan Karlıova'ya bağlamaktadır. Çalısma alanında ana jeomorfolojik birimler; dağlık alanlar, platolar, ova ve havzalar ile vadilerdir. ?nceleme alanının genel karakteri oldukça yüksek ve dağlık olmasıdır. ?nceleme alanının en yüksek noktası 2874 m ile Sahin Tepesidir. Göynük Çayının Bingöl Ovasına açıldığı kesimde yükselti 1200 m nin altına düsmektedir. Böylece yükselti farkı yaklasık 1600 m yi bulmaktadır. ?nceleme alanını içerisinde ve dısında Hatay'dan baslayıp Karlıova'ya kadar devam eden Doğu Anadolu Fay Zonu üzerinde birçok depresyon olusmustur. Bu depresyonlardan en büyüğü, inceleme alanımızın güneybatı sınırını olusturan Bingöl Ovasıdır. Bu ova Kuzey-güney yönlü sıkısma tektonik rejimi altında olusmustur. ?nceleme alanında ayrıca Göynük, Sudurağı (Azizan) ve Karlıova depresyonları yer alır. ?nceleme alanında 2000?2250 m ler arasında alçak volkanik platolar, 2250?2500 m ler arasında yüksek volkanik platolar yer almaktadır. 1300?1400 m yükseltileri arasında ise Pliyosen asınım düzlükleri yer almaktadır. ?nceleme alanının kuzeyinde yoğun olarak yasanan volkanik aktivite sonucu lav platoları olusmustur. Lav akıntıları Göynük Çayı Vadisine kadar ulasmaktadır. Lav akıntıları temeli örttüğünden temel gözlenememektedir. ?nceleme alanında Doğu Anadolu Fayının etkisiyle fay aynası, fay bresi, fay diklikleri, fay gölleri meydana gelmistir. Fay gölleri yerel drenajın fayın etkisiyle kapanması sonucu olusmustur. Sudurağı, Soğukçesme ve Ciligöl yöresinde bu göller yaygındır. Blok faylanması sonucu meydana gelen dik eğime, litoloji, bol yağıs ve seyrek bitki örtüsü eklenince yoğun olarak kütle hareketleri yasanmaktadır. Kütle hareketleri yerlesme, ulasım ve tarımsal faaliyetler üzerinde etkili olmaktadır. ?nceleme alanında Doğu Anadolu Fayı Üst Miyosen-Pliyosen aralığında ana jeomorfolojik birimleri deforme etmistir. Fay inceleme alanımızda tek hat seklinde olmayıp, çok sayıda kola ayrılmıs bir zon seklindedir. DAF Alt Pliyosen'de devreye girmeye baslamıs ve Orta Pliyosen'de yörede egemen olmustur (Saroğlu, 1985). Bu alan içinde ötelenmis sırtlar, tepeler, dereler ortaya çıkmıstır. Fay zonu inceleme alanında çok sayıda sıcak ve soğuk su kaynakları doğurmustur.The Göynük Stream valley is situated over a fault valley, intersecting with a NE-SW lining East Anatolian Fault Zone. This stream connects Bingöl plain to Karlıova from north-east. The main geomorphologic units in searching area are; mountainous areas, plateaus, plains, river basins and the valleys. The general characteristics of the searching area is being rather high and mountainous. The highest point of the searching area is Sahin Hill leveling 2874 m. The altitude drops down under 1200 m in the expanding zone of The Göynük Stream to Bingöl plain. Thus, the altitude difference reaches to approximately 1600 m. There has been many depressions happened in the interior and exterior of the searching area, East Anatolian Fault Zone, extending from Hatay to Karlıova. The biggest of these depressions is Bingöl plain which constitutes the southwest border of our searching area. This plain is formed by the north-south directional tektonic pressures. Göynük, Sudurağı (Azizan) and Karlıova depressions take place in the searching area too. Low volcanic plateaus leveling from 2000 to 2250 m and high volcanic plateaus, leveling from 2250?2500 m take place in the searching area. Pliyosen erosion plains take place in the level of 1300?1400 m. Due to the dense volcanic activites on the north of the searching area, lava plateaus have occurred. The lava streams reach to the Göynük Stream Valley. Hence the lava streams covered the base, it cannot be observed. With the impact of East Anatolian Fault Zone; fault mirror, fault breccia, block faulting and fault lakes have emerged in the searching area. The fault lakes occurred after the local drainage?s closure by the effect of fault. These lakes are widespread in the Sudurağı, Soğukçesme and Ciligöl vicinities. Mass movements happen densely, when lithology, dense rainfall and rare vegetation added to the vertical gradient, which is emerged due to the block faulting. Mass movements have been effective on settlement, transportation and agricultural activities. East Anatolian Fault has deformed the main geomorphological units in the interval of front Miyosen- Pliyosen. The fault in our searching area is not only one way, instead, it is like a zone, seperated into many branches. East Anatolian Fault has been activated in the Sub- Pliyosen and with the Mid- Pliyosen it has dominated the area. Farthered ridges, hills, streams have occurred in this area. Lots of cold and hot water sources have been found in this fault zone searching area.