Türkiye Yüzyılı Maarif Model Okul Öncesi Eğitim Programının aydınlatıcı değerlendirme modeline göre değerlendirilmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, 2024 yılında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı'nın, program değerlendirme yaklaşımlarından Aydınlatıcı Değerlendirme Modeli çerçevesinde değerlendirilmesidir. Araştırmada programın kazanımlar, içerik, eğitim durumları ve ölçme-değerlendirme boyutları ile uygulama sürecinde ortaya çıkan güçlü ve zayıf yönleri incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu; 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Elâzığ il merkezinde, farklı sosyoekonomik düzeyleri temsil eden altı ilkokuldaki yöneticiler, bu ilkokulların anasınıflarında görev yapan öğretmenler ve öğrenim gören çocukların velileri oluşturmaktadır. Araştırmanın metodolojik çerçevesi, TYMM Okul Öncesi Eğitim Programı'nın çok boyutlu ve bağlama duyarlı bir biçimde değerlendirilmesi amacıyla karma araştırma yöntemine dayandırılmıştır. Bu kapsamda, nitel ve nicel veri türlerinin eş zamanlı toplanıp bağımsız analiz edilerek sonuçların bütünleştirilmesine olanak tanıyan Yakınsayan Paralel Karma Yöntem Desen kullanılmıştır. Araştırma, kuramsal olarak Parlett ve Hamilton (1972) tarafından geliştirilen Aydınlatıcı Değerlendirme Modeli perspektifiyle yapılandırılmıştır. Bu modelin gözlem, sorgulama ve açıklama aşamaları izlenerek; programın farklı sosyoekonomik düzeylerdeki okullarda nasıl işlediği, paydaş deneyimleri ve uygulama sürecindeki niteliksel yansımaları bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Araştırmada veri toplama sürecinde anket, yarı yapılandırılmış görüşme formu, gözlem formu ve doküman incelemesi kullanılmıştır. Elde edilen nicel verilerin analizinde frekans, yüzde ve güvenirlik analizleri (Cronbach Alpha), nitel verilerin analizinde ise betimsel analiz kullanılmıştır. Bulgular, programın bütüncül gelişim, değer temelli yaklaşım ve oyun merkezli öğrenme açısından güçlü bir kuramsal çerçeve sunduğunu; ancak okulların sosyoekonomik koşulları, fiziki altyapı yetersizlikleri ve uygulama sürecine ilişkin rehberlik ihtiyacı gibi faktörlerin programın etkililiğini doğrudan etkilediğini göstermektedir. Paydaş görüşleri birlikte değerlendirildiğinde, TYMM Okul Öncesi Eğitim Programı'nın kuramsal açıdan güçlü ve kapsamlı bir yapıya sahip olduğu; ancak uygulama sürecinde bazı güçlüklerle karşılaşıldığı görülmektedir. Okul yöneticileri ve öğretmenler özellikle hizmet içi eğitimlerin yetersizliği, değerlendirme süreçlerinin yoğunluğu, içerik yükü ve fiziksel imkânlardaki farklılıkları önemli sorun alanları olarak belirtmişlerdir. Veliler ise program hakkında yeterli bilgi sahibi olmadıklarını, daha fazla bilgilendirme ve aile katılımı desteğine ihtiyaç duyduklarını ifade etmişlerdir. Bu doğrultuda programın etkililiğinin artırılması için uygulayıcılara yönelik mesleki desteklerin güçlendirilmesi, değerlendirme süreçlerinin sadeleştirilmesi, fiziki ve materyal olanaklarının iyileştirilmesi ve aile katılımını artıracak mekanizmaların geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak araştırma, programın sahadaki uygulanabilirliğine ilişkin bağlama duyarlı veriler sunmakta; okul öncesi eğitim programlarının geliştirilmesi ve iyileştirilmesine yönelik öneriler ortaya koymaktadır.The aim of this research is to evaluate the Preschool Education Program of the Turkish Century Education Model, developed by the Ministry of National Education in 2024, within the framework of the Illuminating Evaluation Model, one of the program evaluation approaches. The research examines the program's achievements, content, educational situations, and measurement-evaluation dimensions, as well as its strengths and weaknesses that emerged during the implementation process. The study group consists of the administrators of six primary schools representing different socioeconomic levels in the city center of Elazığ during the 2024-2025 academic year, the teachers working in the kindergarten classes of these primary schools, and the parents of the children attending these schools. The methodological framework of the research is based on a mixed-methods research approach to evaluate the TYMM Preschool Education Program in a multidimensional and contextually sensitive manner. In this context, a Convergent Parallel Mixed Methods Design was used, which allows for the simultaneous collection and independent analysis of qualitative and quantitative data types, and the integration of the results. The research is theoretically structured from the perspective of the Illuminating Evaluation Model developed by Parlett and Hamilton (1972). This model, following the observation, inquiry, and explanation phases, addresses how the program operates in schools at different socioeconomic levels, stakeholder experiences, and qualitative reflections in the implementation process with a holistic approach. The research utilized surveys, semi-structured interview forms, observation forms, and document analysis for data collection. Quantitative data were analyzed using frequency, percentage, and reliability analyses (Cronbach Alpha), while qualitative data were analyzed using descriptive analysis. The findings indicate that the program offers a strong theoretical framework in terms of holistic development, a value-based approach, and play centered learning; however, factors such as the socioeconomic conditions of schools, inadequate physical infrastructure, and the need for guidance regarding the implementation process directly affect the program's effectiveness. When stakeholder opinions are considered together, it is seen that the TYMM Preschool Education Program has a strong and comprehensive theoretical structure; however, some difficulties are encountered in the implementation process. School administrators and teachers, in particular, cited the inadequacy of in-service training, the intensity of evaluation processes, the burden of content, and differences in physical facilities as significant problem areas. Parents stated that they did not have sufficient information about the program and needed more information and support for family participation. Accordingly, it was concluded that to increase the effectiveness of the program, professional support for implementers should be strengthened, evaluation processes should be simplified, physical and material resources should be improved, and mechanisms to increase family participation should be developed. In conclusion, the research provides context-sensitive data on the program's applicability in the field and offers suggestions for developing and improving preschool education programs.